چگونگي اندازه گيري مقدار هورمون ها

لينک کوتاه اين مقاله :
http://www.niazemarkazi.com/article/pdf/10000404.html

463

چگونگي اندازه گيري مقدار هورمون ها

در بيماري هاي مختلف مقدار هورمون ها در خون افزايش يا کاهش مي يابد. پزشک مي تواند اين گونه بيماري ها را با دانستن مقدار يک هورمون در خون تشخيص دهد. از اين رو، پس از معاينه ي بيمار اگر برخي از نشانه هاي بيماري هورموني را در او تشخيص دهد، بررسي هورموني را به بيمار پيشنهاد مي کند. بيمار به آزمايشگاه تشخيص طبي مراجعه مي کند و در بخش هورمون شناسي از او مقداري خون مي گيرند و با کمک ابزارها و روش هاي زيست شيميايي ميزان هورمون ها در خون وي اندازه گيري مي شود.

به طور معمول مقدار هورمون ها در خون بسيار پايين است. بنابراين، براي اندازه گيري هورمون ها بايد از ابزارهاي بسيار حساسي کمک گرفت تا بتوان مقدار عادي و غير عادي را از هم تشخيص داد. در همه ي روش هاي اندازه گيري هورمون ها، پادتن ها(آنتي بادي ها) نقش بنيادي دارند. پادتن ها مولکول هاي پروتئيني هستند که دستگاه ايمني در برابر مولکول هاي بيگانه توليد و ترشح مي کند. هر نوع پادتن فقط به يک نوع مولکول خارجي متصل مي شود. بنابراين مي توان با تزريق تک تک هورمون ها به جانوراني مانند خرگوش دستگاه ايمني آن ها را به ساختن پادتن هاي ويژه ي هر هورمون وادار کرد. براي مثال، با تزريق انسولين انساني به خرگوش، دستگاه ايمني جانور که اين مولکول را بيگانه تلقي مي کند به توليد پادتني مي پردازد که فقط به انسولين انساني متصل مي شود. اين پادتن ها را مي توان از خون جانور جدا و براي اندازه گيري هورمون ها به کار برد.

● سنجش راديوايمني:

اصول سنجش راديوايمني از اين قرار است:

۱) مقدار زيادي پادتن براي هورمون مورد نظر تهيه مي شود.

۲) مقداري هورمون خالص با ايزوتوپ راديو اکتيو نشان دار مي شود.

۳) مقداري از پلاسماي خون فرد مورد نظر با پادتن هورمون و مقدار مشخصي هورمون نشان دار مخلوط مي شود.

در اين مخلوط، هورمون موجود در پلاسما با هورمون نشان دار بر سر اتصال به پادتن با هم رقابت مي کنند. در اين رقابت مقدار هر کدام از هورمون ها(غير نشاندار و نشاندار) با غلظت آن ها متناسب است. اما مقدار پادتن بايد کمتر از آن باشد که تمام هورمون نشاندار و هورمون غير نشان دار به آن متصل شوند.

۴) پس از آن که رقابت به پايان رسيد، مجتمع "هورمون پادتن" از بقيه ي مخلوط جدا و مقدار هورمون راديواکتيو با دستگاه راديو اکتيوسنج اندازه گيري مي شود.

اگر مقدار راديواکتيو سنجش شده بالا باشد، نشان مي دهد مقدار زيادي هورمون نشان دار به پادتن ها متصل شده است. بنابراين مقدار اندکي هورمون غير نشاندار با هورمون نشان دار رقابت کرده و بنابراين غلظت هورمون غير نشان دار در پلاسماي مورد سنجش کم بوده است.

اگر مقدار راديواکتيو سنجش شده پايين باشد، نشان مي دهد مقدار اندکي هورمون نشان دار به پادتن ها متصل شده است. بنابراين مقدار زيادي هورمون غير نشان دار با هورمون نشان دار رقابت کرده و بنابراين غلظت هورمون غير نشان دار در پلاسماي مورد سنجش زياد بوده است.

۵) براي اين که اندازه گيري از حالت کيفي به حالت کمي (مقداري) تبديل شود، راديو ايمني با غلظت هاي مختلف اما مشخصي از هورمون غير نشان دار انجام مي شود. آنگاه منحني استانداردي تهيه مي شود که با داشتن آن مي توان غلظت يک هورمون را به طور دقيق مشخص کرد.

امروزه همه ي مواد لازم براي انجام راديوايمني جهت سنجش هورمون ها در بسته بندي هاي ويژه اي به نام "کيت" در اختيار آزمايشگاه ها قرار مي گيرد. چگونگي بهره گيري از کيت و در واقع چگونگي انجام راديوايمني در دفترچه ي راهنماي آن آمده است.

۱) پادتن هورمون مورد نظر به ته لوله هاي ويژه متصل است.

۲) هورمون نشان دار و هورمون غير نشان دار به لوله ها افزوده مي شوند.

۳) دو هورمون براي اتصال به پادتن رقابت مي کنند. هورمون هايي که متصل نشده اند شسته مي شوند.

۴) مقدار هورمون نشاندار با دستگاه تعيين و غلظت هورمون غير نشان دار بر پايه ي آن محاسبه مي شود.

● سنجش ايمني آنزيم: ELISA

اين روش تفاوت بنيادي با سنجش راديوايمني ندارد. فقط در اين روش به جاي ماده ي راديواکتيو از فعاليت آنزيمي بهره گرفته مي شود. به عبارت ديگر، به جاي هورمون نشان دار ، هورموني به کار مي رود که به آنزيم پراکسيداز متصل است. در صورتي که سوبسترا(ماده واکنشگر)ي اين آنزيم در محيط باشد، اين آنزيم آن را به فرآورده ي رنگيني تبديل مي کند. با روش رنگ سنجي مي توان مقدار فرآورده ي توليد شده و به عبارتي ميزان هورمون نشان دار را تعيين کرد. در سنجش ايمني آنزيم نيز تعيين مقدار هورمون در نمونه ي پلاسما به کمک منحني استاندارد انجام مي شود.

توجه: در اين جا اصول کلي سنجش هورمون ها بيان شد. جزپيات اين کار بر پايه ي نوع هورمون يا شيوه ي ابداعي شرکتي که کيت را توليد مي کند ، ممکن است اندکي تفاوت داشته باشد.

● مقدار هورمونها و علتشناسي بيماريها

در اين جا با يک مثال مي خواهيم شرح دهيم که دانستن مقدار هورمون ها چگونه به پزشک در تشخيص علت بيماري کمک مي کند.

همان گونه که مي دانيد غده هيپوفيز فعاليت بيشتر غده هاي هورموني را تنظيم مي کند. اين غده با رهايي هورمون هايي به نام هورمون هاي تحريک کننده به درون خون باعث ترشح هورمون هاي ديگري از ساير غده ها مي شود. براي مثال، هورمون تيروئيدي TSH با اثر بر غده ي تيروئيد باعث افزايش ترشح هورمون هاي تيروييدي( T۳ و T۴ ) از اين غده مي شود. از سوي ديگر، فعاليت ترشحي خود غده هيپوفيز در نظارت بخشي از مغز به نام هيپوتالاموس است. هيپوتالاموس با رهايي هورمون هايي به نام هورمون هاي آزادکننده يا بازدارنده باعث ترشح يا مانع ترشح هورمون هاي تحريک کننده از هيپيوفيز مي شود. براي مثال، هورمون هيپوتالاموسي TRH باعث رهايي TSH از هيپوفيز مي شود. سپس TSH با اثر بر غده ي تيروئيد بر ترشح T۳ و T۴ از اين غده مي افزايد. در حالت عادي وقتي ميزان T۳ و T۴ در خون افزايش مي يابد اين هورمون ها با اثر روي هيپوفيز و هيپوتالاموس از ميزان ترشح TSH و TRH از غده هاي مربوط، مي کاهند و به طور غيرمستقيم مانع افزايش بيش از اندازه ي خود مي شوند.

حال بيماري را در نظر بگيريد که نشانه هاي پرکاري تيروئيد در او ديده شده است. آيا اين بيمار به علت اختلال در کارکرد غده ي تيروئيد به اين عارضه دچار شده يا بيماري او به علت افزايش ترشح TSH از غده ي هيپوفيز است؟ اندازه گيري هورمون هاي تيروئيد( T۳ و T۴ ) و TSH مي تواند به علت شناسي بيماري کمک کند.

ـ اگر مقدار هورمون هاي تيروئيدي(T۳ و T۴) در خون بالا باشد و مقدار TSH پايين باشد، نشان دهنده ي اين است که پرکاري تيروئيد به علت اختلال در خود تيروئيد رخ داده است. براي مثال، در بيماري گريوز(Graves) که مهم ترين عامل پرکاري تيروئيد است، به علت واکنش هاي خودايمني پادتني عليه ي گيرنده TSH (در سطح سلول هاي غده ي تيروئيد) ساخته مي شود. اين پادتن باعث تحريک اين گيرنده و افزايش توليد و ترشح هورمون هاي تيروئيد مي شود. با افزايش هورمون هاي تيروئيدي مقدار TSH کاهش مي يابد. از اين رو، در اين بيماران مقدار T۳ و T۴ بالا و مقدار TSH پايين است. تعيين مقدار پادتن ضد گيرنده ي TSH علت شناسي را اصمينان بخش تر مي کند.

ـ اگر مقدار هورمون هاي تيروئيدي و مقدار TSH نيز بالا باشد، ممکن است پرکاري تيروئيد به علت اختلال در هيپوفيز رخ داده باشد. سرطاني شدن هيپوفيز يا مقاومت آن به هورمون هاي تيروئيدي باعث افزايش ترشح TSH مي شود. TSH با تحريک غده ي تيروئيد مقدار ترشح T۳ و T۴ را افزايش مي دهد.(منظور از مقاومت هيپوفيز به هورمون هاي تيروئيد اين است که اين غده در پاسخ به افزايش T۳ و T۴ مقدار ترشح TSH را کاهش نمي دهد.)

▪ يک مثال واقعي

خانمي ۱۶ ساله به علت پوسته پوسته شدن پوست، رکود رشد موها، خستگي و خواب آلودگي شديد و اندکي گرفتگي صدا به پزشک مراجعه کرد.

معاينه ي پزشک:

۱) کاهش تعداد ضربان قلب واضح است.

۲) هميشه احساس سرما دارد.

۳) زير چشم ها پف آلود است.

۴) برون ده قلب و حجم خون کاهش يافته است .

بررسي آزمايشگاه :

۱) T۳ و T۴ ، بالا

۲) TSH ، بالا

۳) TRH ، پايين

۴) بررسي هيپوفيز، طبيعي

چون مقدار هورمون هاي تيروئيد در اين بيمار بالاست، وي بايد نشانه هاي پرکاري تيروئيد(از جمله افزايش ضربان و برون ده قلب و احساس گرما و تعرق زياد) را نشان دهد، اما برعکس نشانه هاي کاهش فعاليت تيروئيد را نشان مي دهد.

به نظر مي رسد در اين بيمار سلول هاي بدن به دلايل ژنتيکي يا عارضه اي به هورمون هاي تيروئيدي پاسخ نمي دهند. در نتيجه در اين بيمار با وجود بالا بودن T۳ و T۴ نشانه هاي کم کاري تيروئيد ديده مي شود. چون مقدار هورمون هاي تيروئيدي بالاست، انتظار مي رود مقدار TSH پايين باشد اما به نظر مي رسد مقدار TSH به علت مقاومت هيپوفيز به هورمون هاي تيروئيدي افزايش يافته است.

منابع :
----------------------
aftab.ir
راسخون ( www.rasekhoon.net )

----------------------

کلمات کليدي :
----------------------
هورمون-آنتی بادی-سنجش رادیوایمنی-سنجش ایمنی آنزیم:-پادتن هورمون -مقدار هورمونها -علتشناسی بیماریها
----------------------

نام ثبت کننده مقاله : parvaz2006

اين مقاله 5939 بار مطالعه شده است

از تاريخ 3 آبان 1389 تعداد 1865012 مقاله از اين وبسايت به صورت فايل PDF دانلود شده است

تذکر :
در صورتی که این مقاله از دیدگاه شما کامل نیست میتوانید جهت ارتقاء وبسایت مقاله های مرتبط را بصورت رایگان درج نمایید.

URL