تقسيم بندي دستگاه اعصاب خودکار ( محيطي )

لينک کوتاه اين مقاله :
http://www.niazemarkazi.com/article/pdf/10001166.html

1001

تقسيم بندي دستگاه اعصاب خودکار ( محيطي )

●اعصاب سمپاتيک ( انشعاب هاي پشتي – کمري )

دستگاه اعصاب سمپاتيک ، اندامهاي موثر سرتاسر بدن را عصب مي دهد .

بدين ترتيب که رشته هاي عصبي به طور گسترده اي منشعب مي شوند و يک سلول پيش عقده اي ممکن است مسافتهاي بسيار طولاني را طي کند تا با سلول پس عقده اي سيناپس حاصل کند . جسم سلولي رشته هاي عصبي پيش عقده اي اعصاب سمپاتيک در طناب نخاعي از اولين قطعه پشتي تا دومين و سومين قطعه کمري قرار گرفته اند . آنها ستونهاي مياني – داخلي و مياني – خارجي ماده خاکستري را تشکيل مي دهند . در بعضي مواقع در عقدهاي سمپاتيک ممکن است تعداد نورون هاي پيش عقده اي به نورون هاي پس عقده اي به نسبت يک به بيست برسد . تداخل عصب گيري چنان است که در بعضي مواقع تعداد زيادي از الياف پيش عقده اي با يک نورون پس عقده اي سيناپس حاصل مي کنند . تقسيمات عقده هاي سمپاتيک به صورت دو زنجير عقده هاي مهره اي ، در دو طرف نخاع و عقده هاي جانبي قرار گرفته اند ، رشته هاي عصبي پيش عقده اي ميلين دار همان انشعابات ماده سيند را تشکيل مي دهند ، در صورتي که رشته هاي عصبي پس عقده اي فاقد غلاف ميلين همراه با بعضي از الياف آوران ناحيه احشايي از انشعابات ماده خاکستري مي گذرند . عقده هاي مهره اي را مي توان به عقده هاي گردني ، پشتي کمري و خاجي تقسيم کرد . قسمت گردني معمولا" از سه عقده تشکيل شده است . عقده گردني فوقاني در تشکيل عصب سبات داخلي ، عصب وداجي ، عصب گردني ، قلبي فوقاني و عصب سيات خارجي شرکت مي کند . عقده گردني مياني در تشکيل عصب گردني – قلبي مياني شرکت مي کند . عقده گردني تحتاني گاهي با اولين عقده پشتي يکي مي شود که در آن صورت عقده ستاره اي ناميده مي شود که در تشکيل عصب قلبي تحتاني شرکت مي کند . عقده هاي گردني و اعصاب مربوط قلب ، شش ها ، چشم پوست ، غدد ناحيه و سرو گردن را عصب مي دهند . تعداد عقده هاي پشتي متفاوت است ، ولي معمولا" بين ۱۰ الي ۱۱ عدد هستند . عقده هاي کمري ۳ الي ۴ عدد و عقده هاي خاجي ۴ الي ۵ عدد هستند . در ناحيه خاجي دو زنجير مهره اي به هم نزديک مي شود و در ناحيه دنبالچه اي به هم متصل مي شوند . نيمه اول عقده هاي پشتي دستگاه سمپاتيک ششها ، قلب و مري را عصب مي دهند . عقده هايي که متصل شده اند ، عقده دنبالچه اي را تشکيل مي دهند . در صورتي که تمام عقده هاي نواحي پشتي ، کمري و خاجي الياف پس عقده اي خود را به غدد ، عضلات راست کننده مو و رگهاي خوني بدن مي رسانند . قسمت خاجي ابتدا ناحيه پاييني بدن و قسمت انتهايي اندامهاي محيطي را عصب مي دهد. رشته هاي پيش عقده اي که از پنجمين عقده پشتي تا دومين عقده کمري سرچشمه مي گيرند ، مستقيما" از عقده هاي مهره اي عبور مي کنند و در عقده هاي جانبي يا محيطي مختلف ختم مي شوند . رشته هاي پيش عقده اي پنجمين تا دهمين عقده هاي پشتي عصب احشايي بزرگ را تشکيل مي دهند که به عقده احشايي مي روند . سپس ، رشته هاي پس عقده اي که به آئورت ، مري ، مجراي لنفاوي سينه اي و سياهرگ خرد يا به عقده امعايي ختم مي شوند که رشته هاي عصبي پس عقده اي امعايي به اندامهاي احشايي ( کبد ، لوزالمعده ، غدد فوق کليوي ، روده و غيره ) ختم مي شوند .

الياف عصبي پيش عقده اي که از نهمين و دهمين عقده هاي پشتي عبور مي کنند .

عصب احشايي کوچک را تشکيل مي دهند که در عقده آئورتي – کليوي ختم مي شوند .

الياف عصبي تشکيل دهنده عصب احشايي کوچکتر ، در صورت وجود ، از آخرين عقده پشتي عبور مي کنند و در شبکه کليوي ختم مي شوند . ساير عقده هاي جانبي که رشته هاي عصبي پيش عقده اي را از قسمت پايين عقده هاي پشتي و قسمت کمري زنجير مهره اي دريافت مي دارند . شامل عقده هاي مزانتريک فوقاني و تحتاني مي باشند که رشته هاي عصبي پس عقده اي خود را به قسمت پاييني روده و مجراي ادراري تناسلي مي فرستند .

● گيرنده هاي عصبي – گيرنده هاي کولي نرژيک

ايل در سال ۱۹۱۴ شروع به تحقيق درباره اثرات استرها و اتري هاي مختلف کولين از جمله استيل کولين کرد . او در حين مطالعاتش متوجه شد که استيل کولين داراي دو نوع اثر متفاوت است . يکي از آن دو اثر که قبلا" مورد توجه دانشمندان قرار گرفته بود ، به اثر موسکارين و اثرهاي حاصله از تحريک اعصاب مربوط به انشعابات مغزي و خاجي دستگاه اعصاب ارادي ( خودکار ) شباهت دارد . اغلب اين اثرها مخالف اثرهاي حاصله از اعصاب سمپاتيک و يا آدرنالين هستند و ايل آنها را اثرهاي موسکاريني ناميد . به علاوه او متوجه شد که مي توان از بروز اين اثرها توسط آتروپين جلوگيري کرد . اثر دوم استيل کولين شبيه به اثر نيکوتين ( در صورت مصرف مقدار کم ) است که در قسمتهاي مشخصي اثر مي کند و به وسيله مقدار زياد نيکوتين و همچنين ترکيبات مختلف چهارتايي آمونيوم مهار مي شود .

در نتيجه اين تحقيقات مقدماتي که بيانگر دو اثر مشخص و مجزاي استيل کولين بود امکان بيان وجود دو نوع گيرنده عصبي در دستگاه اعصاب کولي نرژيک ميسر شد . آن دسته از اثرهاي استيل کولين که شبيه به اثرهاي حاصله از تحريک اعصاب پاراسمپاتيک است و به وسيله آتروپين مهار مي شوند اثر موسکاريني و گيرنده هاي عصبي مربوط را گيرنده هاي موسکاريني مي نامند که در قلب ، عضلات صاف و غده ها وجود دارند . آن دسته از اثرهاي استيل کولين که شبيه به اثر نيکوتيني و گيرنده هاي عصبي مربوط را گيرنده هاي نيکوتيني مي نامند . اين گيرنده ها در محل ارتباط عصب و عضلات مخطط ، عقده هاي دستگاه عصبي خودکار و غده هاي فوق کليه وجود دارند .

● گيرنده آدرنرژيک

در سال ۱۹۴۸ آهل کوئيست در توجيه اثر تحريکي و مهاري اپي نفرين به اين نتيجه رسيد که شواهد به دست آمده دليل بر وجود اين است که اپي نفرين تنها ماده هدايت کننده جريان عصبي در انتهاي سلول هاي عصبي پس عقده اي اعصاب سمپاتيک است . در صورتي که در همان ايام تئوري کانون و روزن بلويت مبني بر وجود دو نوع ماده موثر به عنوان مواد مترشح عصبي مورد بحث بود : يکي به نام سمپاتين E که اثر تحريکي دارد و ديگري سمپاتين I که اثر مهاري داشته و باعث بروز اثرهاي سمپاتيکي مي شوند . بايد توجه داشت که دو سال قبل از تحقيق آهل کوئيست ، وجود نوراپي نفرين به عنوان تنها ماده تنظيم کننده شيميايي در اعصاب سمپاتيک توسط وان اولر به اثبات رسيده بود . در هر صورت فرضيه آهل کوئيست اين بود که اعصاب سمپاتيک به عوض دو ماده موثر ، بايد دو نوع گيرنده عصبي وجود داشته باشد :

يکي گيرنده هاي آلفا که تحريک آنها باعث انقباض رگها ، تحريک عضلات رحم و حالب انقباض پلک سوم ، باز شدن مردمک چشم و مهار شدن حرکات روده مي شود . ديگري گيرنده هاي بتا که تحريک آنها باعث گشاد شدن رگها ، مهار شدن حرکات رحم ، گشاد شدن برونش و تحريک قلب مي شود . به طور کلي تحريک گيرنده هاي آلفا موجب افزايش و تحريک گيرنده هاي بتا موجب کاهش فعاليت عضو موثر مي شود . البته لازم به يادآوري است که استثنائاتي هم وجود دارد . به عنوان مثال : تحريک گيرنده هاي آلفا در دستگاه گوارش باعث کاهش فعاليت معده و روده و تحريک گيرنده هاي بتا در قلب موجب افزايش ضربان و کار قلب مي شود . امروزه فرضيه آهل کوئيست جهت درک مطالب مربوط به فارماکولوژي دستگاه اعصاب خودکار و نيز داروهايي که بر روي اين دستگاه اثر مي کنند شناخته و مورد قبول واقع شده است . احتمالا" يکي از مهمترين نتايج حاصله از اين تقسيم بندي گيرنده هاي اعصاب خودکار ( علاوه بر مفيد بودن در آموزش ) ، تاثير آن جهت ساختن و پيدايش داروهاي مختلف با اثرهاي خودکاري است البته بعضي از اين داروها داراي ارزش درماني بسيار مهمي بوده که در ميان آنها مي توان داروهاي موثر در درمان شوک ها و بيماريهاي قلبي را نام برد .

به طور خلاصه ، گيرنده هاي عصبي موجود در دستگاه اعصاب خودکار که مواد هدايت کننده جريان عصبي در روي آنها اثر مي کنند به ترتيب عبارتند از :

▪ گيرنده هاي کولي نرژيک

گيرنده هاي موسکاريني – در عضلات صاف ، قلب و غده ها وجود دارند که به وسيله آتروپين دچار وقفه مي شوند . گيرنده هاي نيکوتيني – در محل ارتباط عصب و عضلات مخطط عقده هاي خودکار و غده هاي فوق کليه وجود دارند و به وسيله نيکوتين با غلظت زياد دچار وقفه مي شوند .

▪ گيرنده هاي آدرنرژيک

گيرنده هاي آلفا – به استثناي گيرنده هاي موجود در لوله گوارش معمولا" تحريکي هستند . گيرنده هاي بتا – به استثناي گيرنده هاي موجود در قلب معمولا" مهاري هستند .

● استيل کولين

ما توجه خود را به داروهاي کولي نرژيک معطوف مي داريم . اين عوامل فارماکولوژيک ، با مداخله و يا با تقليد نمودن عمل فيزيولوژيک ماده هدايت کننده جريان عصبي استيل کولين خواص خود را ظاهر مي سازند . در حقيقت در اين گروه ، داروها بر حسب اختصاصي بودن عمل ، محل جايگزيني و عمل فيزيولوژيک دردسته هاي مختلف قرار مي گيرند .

استيل کولين رل بسيار مهمي به عنوان يک ماده هدايت کننده جريان عصبي در اعصاب کنترل کننده عضلات مخطط و صاف ( عضلات صاف رگي و احشايي ) ، عضله قلب و غده ها بازي مي کند . براي درک اهميت داروهاي موثر بر روي اطن دستگاههاي مهم ، ابتدا بايد با اثرهاي فيزيولوژيک استيل کولين آشنا شويم . البته به علت غير فعال شدن سريع استيل کولين در بدن ، اين ماده هيچ وقت به عنوان يک عامل درماني مصرف نمي شود .

منابع :
----------------------
aftab.ir
سازمان آموزش و پرورش استان خراسان
----------------------

کلمات کليدي :
----------------------
دستگاه اعصاب- تقسیم بندی دستگاه اعصاب- اعصاب سمپاتیک- گیرنده های کولی نرژیک- گیرنده های عصبی- گیرنده آدرنرژیک- گیرنده های کولی نرژیک- استیل کولین-
----------------------

نام ثبت کننده مقاله : parvaz2006

اين مقاله 105600 بار مطالعه شده است

از تاريخ 3 آبان 1389 تعداد 1865052 مقاله از اين وبسايت به صورت فايل PDF دانلود شده است

تذکر :
در صورتی که این مقاله از دیدگاه شما کامل نیست میتوانید جهت ارتقاء وبسایت مقاله های مرتبط را بصورت رایگان درج نمایید.

URL