تفاوتهاي فردي در نظام آموزشي

لينک کوتاه اين مقاله :
http://www.niazemarkazi.com/article/pdf/10006144.html

108

تفاوتهاي فردي در نظام آموزشي

يکي از پديدههاي طبيعي مشهود در تمام ساختارهاي جوامع انساني وجود تفاوت است. يک نظام آموزشي سالم، انساني و کارآمد اين تفاوتها را به شکل طبيعي از تواناييها و قابليتها دريافت و ادراک ميکند. وجود تفاوتهاي فردي در ميان دانشآموزان از نظر هوش، شخصيت، استعداد، پيشرفت تحصيلي، وضعيت اقتصادي و اجتماعي و قدرت يادگيري مطالب و... يکي از مهمترين مسائلي است که معلمان در کلاسهاي خود با آن مواجهند چرا که معلمان به تجربه دريافتهاند که شيوه برخورد و پيروي از يک روش تدريس خاص نميتواند براي همه دانشآموزان بهطور يکسان مفيد باشد. اين گزارش تلاش دارد به بررسي تفاوتهاي فردي درميان دانشآموزان پرداخته و آن را از جنبههاي گوناگون مورد تجزيه و تحليل قرار دهد.

آگاهي از وجود تفاوتهاي فردي ميان انسانها به اندازهي خلقت انسان قدمت دارد، زيرا انسانهاي اوّليه از متفاوت بودن يکديگر کاملاً آگاه بودند. بدين صورت که وقتي به هم ميرسيدند بلافاصله زور و بازوي يکديگر را تخمين ميزدند. اگر تاريخ را ورق بزنيم، در هيچ دورهاي نخواهيم ديد که انسانها جامعه خود را گروهبندي نکنند و براي هر گروه ويژگيهاي خاصي را قايل نشوند.

بديهي است که اين نوع طبقهبنديها نميتوانست دقيق باشد زيرا معيار عيني نداشت. به تدريج که اجتماعات بشري پيشرفت حاصل کرد، چارهاي جز اين نبود که تواناييها را به صورت علمي اندازه بگيرند، تفاوتهاي فردي را به دقت تعيين کنند و براي هر کاري فرد مناسبي را بگمارند. اينجا بود که برخي از انسانها که در واقع نبوغ داشتند و متفاوت از ديگران بودند، به پا خاستند و با تهيّه ابزار و شيوههاي دقيق، توانستند همنوعان خود را از جنبههاي مختلف مورد آزمايش قرار دهند و تفاوتهاي آنها را آشکار سازند. در اين ميان افراد ديگري نيز پيدا شدند که با ارائه نظرات جديد، افکار مردم را درباره شيوه تعليم و تربيت انسانها به کلي تغيير دادند. ميتوان گفت که در مورد اخير نقش ژان ژاک روسو چشمگير بوده است روسو با ارائه نظرات جديد افکار مردم را درباره شيوه تعليم و تربيت انسانها به کلي تغيير داد.

براثر افکار نو روسو آموزش و پرورش از حالت معلّم محوري بيرون آمد و به صورت شاگرد محوري درآمد يعني آموزش و پرورش بر استعدادها و علائق هر کودک و هر سن تأکيد گذاشت. ستارهشناس آلماني، پس از يک سري آزمايش نشان داد که هرکس معادله خاص خود را دارد و هيچ دو نفري نميتوانند به برآورد کاملاً يکساني از يک مساله برسند. چارلز داروين صراحتاً اعلام کرد که افراد يک نوع جاندار خصوصيات فردي متفاوت دارند. مؤثرترين گام براي توسعه روانشناسي تفاوتهاي فردي را فرانسيس گالتون برداشت. او با مطالعه افراد مشهور و تلاش در اثبات اين که نبوغ ارثي است، بروجود تفاوتهاي فردي صحه گذاشت. زماني که او نبوغ را از طريق انحراف فرد از ميانگين گروه اندازه گرفت، کاري غير از اندازهگيري تفاوتهاي فردي انجام نداد. جيمز مککين کتل با تهيه ۱۰ آزمون توانست تفاوتهاي دانشجويان خود را اندازه بگيرد و بالاخره گام مؤثر ديگر را آلفرد بينه برداشت که موفق به ساختن آزمونهاي رواني، به معناي امروزي کلمه شد اين وسيله به روانشناسان اجازه داد تا بتوانند تفاوتهاي فردي کودکان را به طور عيني مورد مطالعه قرار دهند اصولاً هدف بينه از ساختن آزمونهاي هوشي، تشخيص تفاوتهاي فردي کودکان عقبمانده ذهني از کودکان عادي بود. در واقع گام مؤثر در تشخيص تفاوتهاي فردي را بينه برداشت. به اين ترتيب متفکران نام برده با ارائهي نظرات جديد خود در فکر و انديشهي انسانها انقلاب به وجود آوردند.

● تفاوتهاي فردي در آيات قرآن

خداوند متعال در سوره مبارکه حجر آيه ۲۱ ميفرمايد:

اين آيه در رابطه با انسان، هم به تفاوتهاي نوعي و هم به تفاوتهاي فردي اشاره دارد، يعني هم به آنچه که افراد بشري را از افراد ساير انواع (چون انواع حيوانات و گياهان) ممتاز ميکندو هم به آنچه که خود افراد بشري را از هم متمايز ميسازد تمايزها و تفاوتهاي ميان آدميان، ناظر به وسعهاي مختلف آنان است. (تفسيرالميزان - ذيل آيه ۲۱ حجر) وسع به معناي تاب و طاقت است هم طاقت فهم و هم طاقت عمل. پس آدميان با وسعها و طاقتهاي مختلفي از حيث فهم و عمل پا به عرصه زندگي دارند.

و نيز قرآن در سورهي نوح آيه ۱۴ ميفرمايد: اين خلقت مرحله به مرحله هم شامل تطورهاي نطفه در رحم و هم تطورات فرد پس از زاده شدن است و در سوره روم آيه ۵۴ قرآن ميفرمايد: طبق اين آيه سه دوران عمده در زندگي آدمي وجود دارد: دوران ضعف نخست، دوران قوت، دوران ضعف نهايي. در هر دوران مراحل مختلفي وجود دارد.

● تفاوت هاي فردي در کلام بزرگان

وقتي ادبيات کهن و واقعاً غني سرزمين خود را مرور ميکنيم باز ميبينيم که مساله تفاوتهاي فردي در هر دورهاي مورد توجه بوده است. هرکاري را به هرکسي نميدادند و از همه کس نيز انتظارات يکساني را نداشتند. براي اثبات اين گفته کافي است که به نوشتههاي شماري از بزرگان فرهنگ و ادب خود مراجعه کنيم. حکيم عمرخيام آشکارا خود را متفاوت از ديگران ميداند و توصيه ميکند که ديگران راه او را در پيش بگيرند آنجا که ميگويد:

گويند کسان بهشت با حورخوش است

من ميگويم که آب انگور خوش است

مولوي با بياني ساده و روان وجود تفاوتهاي فردي را طوري عنوان ميکند که براي خواننده کوچکترين شک و ترديدي را باقي نميگذارد. آنجا که ميگويد:

هر دو گر يک نام دارد در سخن

ليک فرق است اين حسن تا آن حسن

هرکسي را بهر کاري ساختند

ميل آن را در دلش انداختند

آن چنان که عاشقي بر سروري

عاشق است آن خواجه بر آهنگري

اگر بخواهيم از سعدي که در مورد تفاوتهاي فردي سخن گفته مثال بياوريم بايد داستانهاي زيادي از گلستان او را عيناً نقل کنيم امّا براي اين که سخن به درازا نکشد به آوردن داستاني کوتاه قناعت ميکنيم: پادشاهي پسري را به اديبي داد و گفت اين فرزند تو است. تربيتش همچنان کن که يکي از فرزندان خويش، اديب متقبل شد و سالي چند بر او سعي کرد و به جايي نرسيد و پسران اديب در فضل و بلاغت منتهي شدند. ملک دانشمند را مؤاخذت کرد که وعده خلاف کردي و وفا به جا نياوردي. گفت: بر را‡ي خداوند روي زمين پوشيده نماند که تربيت يکسان است و طبايع مختلف.

باباطاهر عريان ميگويد:

يکي درد و يکي درمان پسندد

يکي وصل و يک هجران پسندد

من از درمان و درد و وصل و هجران

پسندم آن چه را جانان پسندد

□□□

دلا خوبان دل خونين پسندند

دلا خون شو که خوبان خون پسندند

متاع کفر و دين بيمشتري نيست

گروهي اين گروهي آن پسندند

در ساير سرزمينها نيز وضع به همين منوال بوده است. بقراط، حکيم يوناني معتقد بود که انسانها بر حسب اين که کدام يک از مزاج ها بر آنها تسلط داشته باشد، به گروههاي سودايي، صفرايي، دموي و بلغمي تقسيم ميشوند. او براي هر يک از اين گروهها صفات جسمي و رواني خاصي را قايل بود. گروهبندي انسانها براساس ساختمان بدني ريشه تاريخي دارد. در کتاب کليله و دمنه که مجموعه داستانهايي از زبان حيوانات است، آشکارا اعتقاد به وجود ارتباط ميان بدن و خلق و خو را ميبينيم. افلاطون فيلسوف يوناني در کتاب جمهوريت خود، مردم را از لحاظ استعداد به سه گروه تقسيم ميکند.

● لزوم توجه به تفاوتهاي فردي در تعليم و تربيت

مشاهده کودکان در نخستين روزهاي زندگي به ما نشان ميدهد که آنان از همان ابتداي زندگي با هم تفاوتهايي دارند. اين تفاوتها در تمام جنبه هاي قابل مشاهده وجود دارد و همزمان با رشد کودکان ظاهر و پايدارتر ميشود. تفاوتهايي در شکل ظاهر بدن، فعاليت، حساسيت و تحريکپذيري، شدت واکنش، دامنه توجه و نظم طبيعي و سازگاري با محيط و قدرت يادگيري و... بسياري از اين تفاوتها ميتواند در چگونگي رشد کودک تأثير بگذارد. بسياري از اين تفاوتها ميتواند تحت تأثير محيط نيز قرار بگيرد. دانستن اين نکته که درميان دانشآموزان مدارس تفاوت فردي وجود دارد به معلّمان و والدين و ساير افرادي که با کودکان ارتباط دارند کمک خواهد کرد تا در مواجهه با خصوصيات رشد و اختلالات رشد و نيز امر آموزش و پرورش و شيوه برخورد با دانشآموزان و انتخاب روش تدريس مناسب بطور عمليتر وعينيتر برخورد نمايند. و از اين طريق در تثبيت بيشتر يا تعديل اينگونه رفتارها مؤثر باشند در اين رابطه ميتوان نکات زير را خاطرنشان ساخت.

همهي کودکاني که در يک سن مشابهي قرار دارند نبايد انتظار داشت که به يک شيوه معيني رفتار کنند مثلاً از يک کودک باهوش طبيعي و هنجاري که از يک محيط فرهنگي محروم ميآيد نبايد انتظار داشت که همانند يک کودکي که با همان توانايي هوشي داراي والديني است که در سطوح بالايي از تعليم و تربيت قرار دارند و فرزند خود را در آموزشهايش مورد حمايت و تشويق قرار ميدهند از قدرتهاي تحصيلي يکساني برخودار باشد و يا در آموزش از يک ميزان يادگيري برخوردار باشد. در تربيت کودکان هم از روشهاي مشابه نميتوان استفاده کرد ممکن است روشي که براي يک کودک مناسب باشد و ما را با موفقيت روبرو سازد براي ديگري مناسب نباشد و ما را با شکست روبرو سازد. بطور مثال ممکن است کودکي به روش کنترل قدرتمندانه از طرف اولياء و مربيان پاسخ مساعدي بدهد زيرا اين روش به او احساس امنيت ميدهد ولي کودک ديگري ممکن است در مقابل همين روش از خود مخالفت، رنجش و خشم نشان دهد يا يک کودک ممکن است در رقابت با ساير کودکان واکنش مناسبي از خود نشان دهد در حالي که کودک ديگري ممکن است در رقابت با ديگران دچار تنش گردد و رفتار عصبي از خود نشان دهد.

▪ تفاوتهاي فردي، براي هر فردي اعتبار و مسئوليت ويژهاي به همراه دارد و او را به صورت يک وجود مستقل مطرح ميسازد و اين ويژگيهاي مستقل افراد است که مردم را به يکديگر علاقهمند ميسازد و به عنوان مثال کودکي که در تفکرات و رفتارش از خود ابداع و خلاقيتي را نشان ميدهد در گروه همسال خود بطور فعالتر شرکت خواهد کرد تا کودکي که در او هيچگونه ابداع و خلاقيتي وجود ندارد و درست همانند همسالان خود فکر ميکند، صحبت ميکند و يا عملي را انجام ميدهد.

▪ کودکان را نبايد با هم مقايسه کرد. آنها داراي استعدادهاي متفاوتي هستند. مقايسه کردن و موفقيت ديگران را به رخ فرزند کشيدن و انتظارات غيرواقعبينانه از او داشتن و تفاوتهاي فردي را ناديده گرفتن خطاهاي تربيتي مهمي هستند. مقايسه زماني ميتواند درست باشد که دو نفر از هر جهت در شرايط مساوي باشند، تنها در اين صورت است که ميتوان انتظاري يکسان از آن دو داشت.

▪ انسانها معمولاً از لحاظ استعدادهاي گوناگون يکسان نيستند برخي ازنظر هوشي ضعيف و برخي ديگر قوي هستند و بر اين اساس موفقيت تحصيلي آنها يکسان نيست و نميتوان انتظار يکسان از آنها داشت بنا براين پدر و مادر و همين طور معلمان و مربيان بايد سعي کنند استعدادهاي کودکان و نوجوانان را بدرستي شناسايي کنند و آنها را در زمينههايي که آمادگي و استعداد بيشتر دارند، هدايت کنند. و آنها را ياري دهند که استعدادهاي خود را در آن زمينهها شکوفا سازند.

▪ معلّمان بايد نسبت به اختلافات فردي يادگيرندگان با احترام برخورد کنند و در يادگيري مطالب درسي هرگز دانشآموزان را به رقابت با يکديگر وادار نکنند و از يکسان بار آوردن آنها بپرهيزند. اگر معلّمان به تفاوتهاي فردي فراگيرندگان توجه کنند تقريباً ميتوان مطمئن شد که در هر کلاس همه آنان به اهداف و استانداردهاي ملي آموزشي دست مييابند.

▪ بيان يک موضوع و تدريس يک کتاب خاص در يک کلاس، هرگز به معناي آن نيست که همه دانشآموزان به صورت کاملاً يکسان درک نموده و از آن بهره ميجويند. بعضي از دانشآموزان زودتر ميفهمند و بعضي نياز به زمان و توضيح بيشتري دارند. در واقع معلّمي که با اصل تفاوتهاي فردي آشناست از همه شاگردانش در فهم و درک موضوعات و ارائه پاسخها انتظار يکسان ندارد.

▪ توجّه به تفاوتهاي فردي مربي را از قضاوتهاي عجولانه و ناروا در مورد رفتارهاي دانشآموزان به دور داشته و در پي بردن به علت واقعي بسياري از رفتارهاي ظاهراً نامطلوب ايشان نظير سؤالات مکرر، شيطنتها، گوشهگيريها، تجديد شدنها، مردود شدنها و به اصطلاح تنبليها کمک ميکند.

● نتيجه گيري

يادگيرندگان مختلف با سرعتهاي متفاوت ميآموزند. روش آموزش معلّم بايد به گونهاي طرحريزي شود که دانشآموزان بتوانند با سرعت متناسب با تواناييهاي خود پيش بروند. بعضي از يادگيرندگان نياز به توجه و کمک بيشتري از سوي معلّم دارند و لازم است تکاليف و تمرينهاي بيشتري انجام دهند تا به هدفهاي آموزشي درس مسلط گردند، در حالي که برخي از آنها با اندک راهنمايي ميتوانند راه خود را بيابند و سريعاً به مقصد برسند. معلّم بايد در اجراي روشهاي آموزشي خود تفاوتهاي فردي دانشآموزان را در توانايي و سرعت يادگيري در نظر گيرد و فنون آموزشي متناسب با آنها را مورد استفاده قرار دهد بنابراين وجود تفاوتهاي فردي ايجاب ميکند که در مورد هر کسي از روشي مناسب با روحيه او استفاده شود و اگر روشي درباره فردي يا افرادي کارساز بود آن را به همه با خصوصياتي متفاوت تعميم نداد و از برخوردهاي کليشهاي در تعليم و تربيت پرهيز کرد.

کلمات کليدي :
----------------------
تفاوتهای فردی-تفاوتهای فردی در نظام آموزشی -تفاوتهای فردی در آیات قرآن-تفاوت های فردی در کلام بزرگان-تفاوتهای فردی در تعلیم و تربیت-
----------------------

نام ثبت کننده مقاله : parvaz2006

اين مقاله 445 بار مطالعه شده است

از تاريخ 3 آبان 1389 تعداد 1865083 مقاله از اين وبسايت به صورت فايل PDF دانلود شده است

تذکر :
در صورتی که این مقاله از دیدگاه شما کامل نیست میتوانید جهت ارتقاء وبسایت مقاله های مرتبط را بصورت رایگان درج نمایید.

URL