بسته بندي

لينک کوتاه اين مقاله :
http://www.niazemarkazi.com/article/pdf/10011471.html

151

بسته بندي

جمهوري اسلامي ايران
وزارت بازرگاني
شرکت سهامي نمايشگاههاي بين المللي
جمهوري اسلامي ايران
بسته بندي
تهيه و تنظيم : نرگس افراسيا بي
معاونت امور نمايشگاهي – مديريت امور بازار يابي
اسفند 1389
« فهرست »
عنوان صفحه
- مقدمه ................................................................................................................... 4
-2 تاريخچه بسته بندي .......................................................................................... 5
-3 تاريخچه بسته بندي در ايران ........................................................................... 9
-4 تعاريف بسته بندي .............................................................................................. 10
-5 اهميت بسته بندي ............................................................................................ 12
-6 مزاياي بسته بندي.............................................................................................. 13
-7 معايب بسته بندي ............................................................................................. 15
-8 اهداف بسته بندي ............................................................................................. 15
-9 خصوصيات يک بسته بندي مناسب ................................................................. 16
-10 انوع بسته بندي ................................................................................................. 18
-11 طبقه بندي بسته بندي ..................................................................................... 27
-12 نقش و جايگاه طراحي در بسته بندي ............................................................. 27
-13 فاکتور مؤثر در بسته بندي............................................................................... 28
مقدمه
از آنجائيکه بسته بندي از ابزارهاي مهم در بعد ملي و بين المللي است لذا
نقش کليدي خود را دارد . افزايش ، کاهش موجودي انباربه حداکثر رساندن
سود بنگاههاي توليدي نشان داده است . بنگاههاي اقتصادي براي تقويت
قدرت رقابت خود در بازارهاي داخلي و خارجي ، سالهاست که به موضوع
بسته بندي توجه دارند و از طراحي ، گرافيک ، رنگها و به کاربردن بسته بندي
مناسب براي افزايش سهم بازار خود در مقايسه با رقبا بهره مي گيرند.
يک بسته بندي مناسب قادر است به عنوان يک فروشنده خاموش نقش خود
را ايفاء کند با توجه به آنکه بسته بندي فقط در قلمرو توليد قرارندارند . بلکه
در حيطه امور بازاريابي نيز قرار ميگيرد تصميم گيري در مورد نحوه انجام آن
وظيفه مشترك مديران توليد و بازارها مي باشد.
وظيفه بسته بندي از نظر ايجاد رابطه با مشتري القاء نياز و ترغيب مشتري به
خريد در زمره وظايف مديران بازاريابي است و تصميم مشترك آنها با مديران
توليد مي تواند در اتخاذ روش مناسب و جذاب بسته بندي و بازاريابي موثر
واقع شود تحقيقات و پژوهشهاي شرکتها بزرگ در زمينه بازاريابي و راههاي
پيشبرد فروش نشان مي دهد که بسته بندي بيشترين اثر را در جذب مشتري
و روش فروش در بازارهاي داخلي و خارجي دارد.
بسته بندي خوب براي يک کالاي جديد ، مستلزم تصميم گير ي در موارد »
زيادي است. اولين کار در جهت انجام اين مهم ، ايجاد يک تصور از بسته بندي
است . منظور از تصور بسته بندي اين است که ببينيم بسته بندي چگونه بايد
باشد يا براي کالا چه کاري را انجام دهد ؟ تصميم درباره ساير عناصر بسته
بندي ، نظير اندازه ، شکل ، مواد اوليه در آن ، رنگ و محل تجاري ،دومين
کاري است که بايد انجام شود. اين عناصر ،براي حمايت از جايگاه و خط مشي
بازاريابي کالا بايد با يکديگر به نحو مناسبي تلفيق شوند . بسته بندي
1«. همچنين بايد با تبليغات ،قيمت و توزيع کالا نيز سازگاري کامل داشته باشد
تاريخچه بسته بندي
بسته بندي ها با توجه به نوع کالا بکار رفته در آن ( کاغذ ، شيشه ، فلز ، »
پلاستيک ) داراي تاريخچه متفاوتي است ولي بطور کلي از نحوه بسته بندي
کالاها تا 8000 سال پيش اطلاعات درستي در اختيار مانيست اما تحقيقات
نشانگر آن است که از 8 قرن پيش از ميلاد مسيح ، کالاها با استفاده از بسته
بندي پارچه اي ( مسنوجات ) يا در ظروف گلي و شيشه اي زمخت حمل و
جابجا مي شدند.
1550 سال پيش از ميلاد بطري سازي در مصر رايج شد و همزمان با آن براي
جابجاي ماکيان از سبد هاي بافته شده از برگ درختان خرما استفاده مي
ترجمه بهمن فروزنده – انتشارات آتروپات – چاپ چهارم – 1381 –ص 364 - « اصول بازاريابي » - - کاتلر – فليپ 􀃎
نمودند . چيني هاي 200 سال پيش از ميلاد از پوست درخت توت کاغذ ساخته
و بشکه چوبي در يونان و رم باستان رواج داشت و براي عطر و ….. از بطري
استفاده ميشد. به سبب پيشرفت صنعت شيشه سازي در سالهاهي بعد از 400
ميلاد ، محصولات شيشه اي از کيفيت بالايي برخوردار بوده و با قيمت گزاف
عرضه مي شوند و در اين ميان شيشه هاي مرغوب گرانبها تر از طلا و نقره بود
(TSAI.IUN ) . اولين بار در سال 105 ميلادي در سي يانگ چين توسط
کاغذ ساخته شد در سال 750 ميلادي صنعت کاغذ سازي به خاور ميانه و
سپس به اروپا رسيد . در سال 751 ميلادي وقتي که سمرقند تصرف اعراب در
آمد کارخانه کاغذ سازي آن شهر در اختيار مسلمانان قرار گرفت . در سال
868 ميلادي اولين نشانه هاي چاپ از چيني ها باقي مانده است.
در سال 1200 ميلادي آهن و قلع اندود در بوهيما توسط کارگراني کشف و
ساخته شد و در صنعت بسته بندي بکار رفت و 3 قرن پس از آن هنر تهيه
برچسب و بافت ساکها ي کنفي رواج يافت . قديمي ترين پوشش کاغذ چاپي از
آندره اس برنادت در آلمان مي باشد.
در سال 1575 ميلادي آهن سفيد شناخته شد ولي زمان ساخت آن در
انگليس به سال 1665 متقارن با صدور قلع به آلمان برميگردد و در قرن 17
ميلادي هنر کاغذ سازي به آمريکا رفت و همچنين اولين نوشابه گازدار بخاطر
دسترسي به بطري محکم و چوب پنبه از شيشه در سال 1700 ميلادي تهيه
گرديد. آهن سفيد در سالهاي بين 1720 تا 1730 مورد مصرف زيادي داشت
اولين قوطي فلزي با استفاده از لحيم در سال 1764 توسط کارخانه توتون
سازي وارد بازار گرديد.
استفاده از شيشه در صنعت بسته بندي کشورهاي اروپايي از قرن 18 ميلادي
در انگلستان شروع و همزمان با آن از جعبه هاي لحيم شده نيز براي عرضه
« نيکلا آپرت » مواد غذايي خشک استفاده ميشود. در سال 1804 ميلادي
نگهدار ي مواد غذايي را به روشهاي دودي کردن ، خشک کردن و بسته بندي
کمپوت و کنسرو در مرحله اول با استفاده از ظروف شيشه اي و سپس در
قوطي هاي فلزي ابداع نمود.
در اواخر قرن 18 ميلادي ساخت جعبه هاي کاغذي ، کارتن هاي چاپ شده ،
عرضه کوکاکولا و پپسي کولا در بطري هاي شيشه اي رواج يافت.
توسعه صنعت پلاستيک به سال 1843 بر مي گردد وقتي که دکتر
جراح آفريقاي جنوبي گزارش داد با استفاده از ماده MONTGOMERIE
دسته خوبي مي توان براي چاقو GUTTA PERCHA اوليه کائو چو
تاسيس شد و جوهر دان و GUTTA PERCHA ساخت و بعد از آن شرکت
توپ بيليارد نيزتهيه گرديد استفاده از پلاستيک از سال 1909 ميلادي پس از
تلاش دکتر هندريک بيگلند آغاز گرديد و استات سلولزي براي مصارف
عکاسي بدست آمد و همچنين با کليت تهيه که اولين رزين مصنوعي و شروع
صنعت پلاستيک مصنوعي بود.
در سال 1907 بشکه ها ي فولاد بعنوان جايگزيني براي بشکه هاي چوبي و
استوانه اي ابداع شد و استفاده از پلاستيک تجاري از سال 1909 ميلادي آغاز
گريد. از دهه 1930 به بعد استفاده از پلاستک در صنعت بسته بندي رواج
يافت .
دربهاي پلاستيکي براي مصارف لوکس عرضه و پلي استر توسط انگليس ها
کشف بعد از جنگ جهاني دوم 1945 استفاده از مواد پلاستيکي بطور معمول
در صنايع بسته بندي مواد غذايي گسترش يافت که انقلاب نوين در صنعت
بسته بندي ناميده ميشود. نخستين بسته بندي ساخته شده از فويل
آلومينيوم در سال 1950 به بازار آمد و 8 سال بعد قوطي آلومينيومي نيز
طراحي و يه علت داشتن مزايايي از قبيل حمل و نقل آسان و مقاومت در
برابر تغييرات شيميايي به سرعت رواج يافت.
در اواخر دهه 1970 ميلادي شيشه براي مصارف گران قيمت و در دهه 1990 به
دليل قابليت بازيافت مورد توجه بيشتري يافت و بسته بندي هاي کاغذي در
دهه 1990 به علت گرايش به حفظ محيط زيست نيز گسترش يافته وبهره
برداري از بسته هاي فلزي روز به روز کمتر شد. گزارش شده است که در اروپا
و آمريکا استفاده از قوطي هاي فلزي در مورد مواد غذايي کنسروي کاهش
چشمگيري يافته است. از محصولاتي که هزينه هاي بسته بندي آنها ناچيز
1 % ، قطعات خود کار 5% نام برد . در / است مي توان از ماشينهاي اداري 4
خصوص کالاهايي که با ارزشند و محافظت آن از اهميت زيادي برخوردار است
هزينه بسته بندي افزايش ميبابد بعنوان مثال هزينه بسته بندي مواد غذايي
%21 ، داروها 26 % ، لوازم آرايشي 36 % ، گرانترين بسته بندي صابوني 50 % و
«. خمير دندان 70 % قيمت فروش مي باشد
تاريخچه بسته بندي در ايران
کشور ايران به لحاظ موقعيت استراتژيکي که در منطقه دارد از دير باز سابقه »
مراودات تجاري داشته و کالاها و محصولات خود را بصورت کاروانهاي حاوي
پارچه ، ادويه ، مصنوعات دستي به ديگر ممالک ارسال نموده است و بسته
بندي اين نوع کالاها نوعا از بسته بنديهاي کيسه اي همانند گوني ، چوبي ،
مانند صندوقهاي مکعب مستطيل که براي مسيرهاي طولاني مناس ب بوده ،
تشکيل شده است.
صنعت بسته بندي در ايران کمتر از نيم قرن سابقه دارد در حالي که در اروپا
اين صنعت دو قرن پيش راه اندازي شده و امروزه درآمد هاي قابل توجهي را
«. براي توليد کنند گان کالاهاي صنعتي و کشاورزي تامين مي کند
» صنعت بسته بندي در ايران با ساخت قوطي فلزي توسط شخصي بنام »
در سال 1309 هجري شمسي آغاز و تاريخچه بسته بندي موا د « درخشان
غذايي را نيز با همين تاريخ مقارن مي دانيم و همچنين اولين کارخانه کاغذ
سازي در سال 1328 در کهريزك احداث شد که کاغذ هاي باطله را براي توليد
کاغذ و مقوا استفاده مي نمايد بعد از آن تعدادي واحد توليدي ديگر در ساير
نقاط ايران بوجود آمد . اساس صنعت کاغذ سازي در کشور برا اساس توليد
خمير و کاغذ شکل گرفت و سپس روز به روز کاملتر گرديد.
در سال 1330 اولين قوطي فلزي جهت بسته بندي روغن نباتي جامد بوسيله
دستگاههاي مدرن ساخته شد و در سال 1344 سيستم لاك زني توماتيک در
2«. ايران نصب ومورد بهره برداري قرار گرفت
در حال حاضر صنايع داخلي قادر به ساخت لايه بيروني کارتن ، کاغذ هاي
مورد استفاده در جعبه و کاغذ هاي حفاظت شده ، لايه هاي پليمري براي
محصولات پاستوريزه و استرليزه مي باشد.
اولين کارخانه مدرن ايران در سال 1349 در هفت تپه خوزستان براي توليد »
کاغذ هاي تحرير با استفاده از تفاله نيشکر احداث شد.
متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ايران ( چوکا ) با استفاده از خميرهاي
3«. وارداتي و خمير هاي داخلي، کاغذ هاي کرافت و بسته بندي را توليد نمود
ويژه نامه بسته بندي – ناشر: مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني – 1375 – ش 111 –ص 36 » - - 2 ماهنامه بررسيهاي هاي بازرگاني
تاريخچه بسته بندي – 1372 – ش 30 –ص 6 - « ماهنامه چاپ و بسته بندي » - 3
تعاريف بسته بندي
- بسته بندي عبارت است از ساخت محفظي که سلامت کالاها محتواي خود
را از مرحله بعد از توليد تا مرحله مصرف حفظ مي نمايد و به فروش کمک
مي نمايد
- به هر محفظه اي که حاوي کالايي باشد و د رمحافظت و انتقال کالا تسهيل
ايجاد نمايده بسته گويند
- بسته بندي پيام توليد کننده را به خريدار مي رساند و بين آنها برقرارکرده
و اطلاع رساني مينمايد.
- مرحوم دهخدا در فرهنگ خود بسته بندي کردن را عبارت از : بستن اشياء
متفرق در يک لفاف يا در يک صندوق بيان ميکند.
- بسته بندي عبارت است از ساخت يا تهيه ظرف محافظي که سلامت و
کالاي مظروف يا محتواي خود را در فاصله زماني بعد از توليد و در مراحل
حمل و نقل ، انبارداري ،توزيع تا مصرف نهايي حفظ نموده و از صدمات
احتمالي فيزيکي يا شيميايي آن جلوگيري مي نمايد .
- بسته بندي را مي توان پوششي از يک سيستم دانست که کالا ناميده مي
شود.
يک سيستم که زمان تهيه کالا را جهت PAINE - بسته بندي از ديدگاه
انتقال ، توزيع ، ذخيره ، خرده فروشي و مصرف کاهش مي دهد .
- يک مفهوم تضمين کننده براي تحويل مطمئن کالا به آخرين مصرف کننده
در شرايط مطلوب يا حداقل هزينه است.
- يک عمل فني اقتصادي است که هزينه تحول کالا را به حداقل مي رساند
در حالي که فروش و در نتيجه سود حاصل از آن را به بالاترين حد افزايش
ميدهد.
PACKAGING يا PACKING - امروزه بسته بندي يا ريشه کلمات
که اکثر لاتين است و به TO PACK و يا WARPING و يا
معناي حمايت کردن مي آيد.
اهميت بسته بندي
با پيشرفت روز افزون صنايع مختلف بهداشتي ،آرايشي در کشور و در سطح
جهان و نيز رقابت چشمگير هر کدام از شرکتها براي کسب بازار هدف و
رضايت مشتريان بالقوه و ارائه مارکهاي مختلف با خصوصيات متنوع
محصولات بهداشتي و آرايشي نقش بسته بندي بعنوان يک معرف کالا
مشخص مي گردد . زيرا که جهان گامي به سوي سلف سرويس برميدارد . و در
فروشگاههاي مختلف و متناوب محصولات مشابه با مارکهاي متفاوت و
خصوصيات ويژه جلب توجه کرده و ارتباط بين فروشندگان و مصرف کنندگان
نهايي به حداقل ممکن رسيده است
گاهي بسته بندي وظيفه فروشنده را بهتر از آدم زنده انجام مي دهد چرا که »
انسانها در موقعيتهاي متفاوت داراي خصوصيات عاطفي ، رفتاري و رواني
متفاوتي هستند . گاه افسرده ،بي تجربه ،خسته و بي حوصله اند . اما بسته
بندي مناسب هميشه اطلاعات کاملي را در مورد محصول به مصرف کننده
«. منتقل مي نمايد
از طرفي خريدار بدون صرف وقت بسيار،براساس تجربه ،ذوق ،سليقه و گاه
آزمايش از بين صدها محصول مشابه مي توان انتخاب نمايد.
به هر حال اهميت نگهداري و بسته بندي کالا ،کمتر از توليد آنها نمي باشد »
و در انتها توليد هر کالايي ، بسته بندي عامل تعيين کننده حفظ و نگهداري
آن تا رسيدن به دست مصرف کننده و از طرفي بهترين و بزرگترين مروج
« . تبليغ محصولات يک شرکت مي باشد
مزاياي بسته بندي
امکان نگهداري و حفاظت کالا در برابر عوامل شيميايي ،فيزيکي » .1
،مکانيکي به مدت طولاني
2. شکل مهندسي بهتر .در نتيجه چيدمان و نظم بيشر
3. کارايي بهتر و سهولت در مصرف
4. حمل و نقل آسان و کاهش احتمال آسيب ديدگي براي حفظ از عوامل
مختلف محيطي
5. کاهش احتمال سرقت و دستبرد ،چرا که امکان شمارش بسيار سريع و
دقيق بصورت اتوماتيک انجام خواهد شد و با توجه به تشابه که مخصوص هر
«. محصول است از جعل و سرقت محصول جلوگيري ميکند
6. توزيع راحتر
7. فروش بيتشر
8. تقليل ضايعات : زيرا که با ارائه محصولات در يک سيستم بسته بندي
مناسب و توزيع به موقع تا حدودي از ضايعات ناشي از محصولات مختلف
جلوگيري مي شود.
9. کمک به خريد آگاهانه توسط مصرف کننده : چرا که بسته بندي مناسب از
طريق ارائه اطلاعات کافي و دقيق توسط برچسب هاي بسته بندي مي تواند
به خريدار در انتخاب محصول کمک نمايد.
صرفه جويي : يکي از عوامل مؤثر در اقتصاد جامعه استفاده بهينه از مواد » .10
اوليه مورد نياز است
11 . کمک به افزايش سطح درآمد و اشتغال
صنعت بسته بندي از انجاي که در کشور ما داراي سابقه طولاني نمي باشد پس
بعنوان يک صنعت نوپا بايستي در جذب نيروي انساني و افزايش اشتغال
جايگاه واقعي را بيابد و از طرفي مي تواند با خريد کالاهاي مختلف بصورت فله
اي و انجام بسته بندي هاي مناسب ،شرايط فرهنگي ،اجتماعي ،فردي و سليقه
مشتريان به ارزش افزده قابل توجه و در نتيجه افزايش درآمد در جامعه دست
«. يابد
12 . حفظ محيط زيست : با کمک بسته بندي مناسب و استفاده از مواد اوليه
تجزيه پذير در بسته بندي مي توان از حجم زباله هاي اضافي جلوگيري نموده
و با امکان بازيافت مجدد از طريق تکنولوژي پيشرفته به حفظ و نگهداري
محيط زيست کمک نمود.
معايب بسته بندي
معايب يک بسته بندي صيحيح در مقابل محا سن آن ناچيز است ولي در »
يک کلام عيب بسته بندي را در افزايش هزينه توليد مي دانند و از طرفي در
صورت عدم بازيافت و تجزيه در محيط زيست آلودگي محيط زيست مهمترين
عيب بسته بندي محسوب مي گردد و در خصوص افزايش هزينه توليد با توجه
در نتيجه در حين نگهداري، حمل ونقل براي بسياري از کالاها غير تحملي
«. منجر به کاهش هزينه مي گردد
اهداف بسته بندي
محافظت از محصول و مصرف کننده » .1
2. ايجاد اطمينان از کالا
3. فراهم کردن راحتي مصرف کننده
4. وسيله اي براي ايجاد ارتباط با مشتري : مطالب در ج شده بر روي بسته
بندي و دفترچه راهنما ي محصول اطلاعات مهم را به مصرف کننده
منتقل مي سازد.
5. داشتن ازرش استفاده مجدد : با توجه به تنوع کالا ها و مارکهاي مختلف
يک بسته بندي مي تواند موجب متمايز و برتري محصول گردد
6. تقسيم بازار : با توجه به الگو هاي مصرف متفاوت در جوامع و تفاوت
الگوي خريد و مسائل (قدرت خريد) ، در طراحي بسته بندي بايد دقت
بيتشري نمود.
7. تجلي هويت خاص براي يک محصول: بايد متناسب با شخصيت و
روحيات بازار مورد نياز خود طراحي شود ، شخصيت فرد را با مصرف آن
مرتبط مي سازد .
8. بهره برداري بيشتر از بازارهاي بالقوه : در بازار هاي کالاي مصرفي ،
بسته بندي مناسب با درج مواد جديد مصرف روي بسته بندي کالا ميزان
« مصرف آن را تشويق مي کند
خصوصيات يک بسته بندي مناسب
1. جلب توجه نموده و چشمگير باشد.
2. اطلاعات مندرج روي بسته بندي بايد واضح و روشن باشد . اطلاعات
شامل ( نام سازنده – ترکيبات محصول – قيمت – وزن – نحوه استفاده و از
همه مهم تر نقطه قوت و يژگي محصول را نشان مي دهد ) .
3. ايجاد تصورات ذهني و بصري مناسب براي مصرف کننده
4. برقراري ارتباط مناسب با محتواي داخل بسته بندي
5. بسته بايد مقرون به صرفه باشد.
6. سته بايد به فروش کمک نمايد ( عملکرد تبليغاتي )
7. بسته بايد بر طبق قوانين دولت و محيط زيست ساخته شود.
8. بسته بايد بادوام بوده تا در برابر شرايط ناهنجار حمل و نقل مقاوم باشد.
9. بسته بندي محصولات هر کشور بايد با توجه به هنجارهاي فرهنگي آن
جامعه طراحي و ارائه گردد .
10 . آسان باز و بسته شود يا طرز استفاده از آن براي نوبتهاي بعدي است .
11 . ايجازگويي و پرهيز از طرحها و فرمها و نقوش شلوغ خسته کننده است.
انواع بسته بندي
الف ) بسته بندي شيشه اي يا ظروف شيشه اي
يکي از قديم ترين ظروف بسته بندي مواد ظروف شيشه اي است در باستان
قديم ساخت بطريهاي شيشه اي يک صنعت مهم بشمار مي رفته است
مزايا شيشه و ظروف شيشه اي در بسته بندي کالا
- شيشه از نظر شيميايي خنثي است به عبارتي با محتواي درون خود هيچ
واکنشي نشان نمي دهد ، طعم و مزه محصول در بسته بندي شيشه بدون
تغيير حفظ مي شود.
- شيشه غير قابل نفوذ ، فاقد بو و بهداشتي مي باشد.
- ظرف شيشه اي از استحکام خوبي برخوردارند و به اشکال ، اندازه ها و
رنگهاي مختلف ساخته مي شود
- شيشه شفاف بوده و اجازه رويت محتواي خود را به خريدار و عرضه توسط
فروشنده در فروشگاههاي زنجيره اي مي دهد.
ويژگي بسته بندي شيشه اي
بايد نيازهاي مصرف کننده نهايي را برآورده سازد » -
- بايد خصوصياتي دارا باشد که آنرا براي عمليات شکل دادن مناسب
ميسازد
«. - بايد با هزينه هاي توليد شود که در بازار فروش رقابت کند
معايب شيشه و ظروف شيشه اي
شيشه حساس به شو کهاي حراراتي و عوامل خارجي است لذا م يزان » -
درصد شکستن شيشه يا ظروف شيشه اي در مقايسه با مواد اوليه بسته
هاي ديگر بالا است.
- ظروف شيشه اي وزن زيادي دارد که باعث افزايش هزينه حمل ونقل آن
نسبت به انواع ديگر بسته بندي مي شود.
- اين خطر وجود دارد که در هنگام پرنمودن محصول در ظروف شيشه اي
4 «. قسمتي از آن خرده شده به مواد غذايي انتقال يابد
ب ) بسته بندي فلزي يا ظروف فلزي (حلبي)
در شناخت بسته هاي فلزي عموما از دو دسته مواد استفاده مي شود.
مواد اوليه اي که در ساختمان اصلي ظروف بسته را تشکيل مي دهد » .1
2. موادي که نقش کمکي دارند بدين معني که براي مقاوم نمودن بسته در
برابر خوردگي و ……. از آنها استفاده ميشود.
براي توليد و ساخت بسته هاي فلزي برحسب نوع کاربرد از مواد اوليه مختلفي
استفاده ميشود . زيرا بسته ها در کاربرد هاي متنوع داراي خواص متفاوت
هستند . مواد اوليه مورد استفاده در بسته هاي فلزي آلومينيموم ، قلع ، آهن ،
20- انتشارات سمت – چ سوم – 1378 -ص 18 « اصول بسته بندي مواد غذايي »- - 4 مير نظامي ضيايري – سيد حسين
نيکل ، روي و سرب مي باشد که بصورت مواد خام معدني بوده که بعد از
استخراج و انجام فرآيند هايي تغليظ گرديده و بهره برداري مي شوند
بعنوان مثال از آلومينيوم و مقدار کمي ار روي و آهن براي تهيه ظروف آشپز
خانه استفاده مي شود که مقاومت زيادي در برابر زنگ زدگي و پوسيدگي دارد
25 % افزايش / . براي افزايش در مقابل زنگ زدگي در صد منگنز را تا 1
ميدهند. ويا صابونها و مواد پاکنند ه اسيديته ضعيفي هستند که از فويل
آلومينيوم استفاده ميگردد. از فولاد براي تهيه ظروف و بشکه استفاده
«. ميشود
مزايا استفاده از قوطي فلزي در بسته بندي
اغلب آنها در مقابل ضربه هاي خارجي مقاوم هستند » -
- قوطي هاي فلزي در مقابل درجه حرارت بالا ( استريليزاسيون ) از مقاومت
بالاي برخودار است.
- مواد اوليه بسته بندي از مقاومت فوق العاده اي نسبت به نفوذ آب ، رطوبت
، نور و اکسيژن برخوردار است .
- خاصيت مسموم کنندگي آن بسيار پائين است .
معايب استفاده از قوطي هاي فلزي در بسته بندي
1. در آنها پديده خوردگي در مقايسه با مواد اوليه بسته بندي ديگر
سريعتر ايجاد مي شود در اثر خوردگي تغييراتي در سطح و داخل قوطي
ايجاد مي شود بخصوص هيدروژن آزاد شده در داخل قوطي منجر به باد
کردگي قوطي فلزي و در نتيجه سوراخ شدن آن مي شود.
2. خوردگي حاصل در قوطي فلزي مي تواند باعث تغيير رنگ و کاهش
5«. ويتامينهاي محتواي موجود گردد
ج) بسته بندي پلاستيکي يا ظروف پلاستيکي
پلاستيک ترکيباتي هستند با زنجيره طولاني و بوسيله پليمريزاسيون »
ترکيبات ساده که منومر نام دارند شکل گرفته اند که به دو دسته تقسيم مي
شوند.
1. ترموپلاست ها
موادي هستند که با گرما نرم و در اثر کاهش حرارت سخت مي شوند . اين
مواد بعلت داشتن خواص از قبيل مقاومت در برابر ضربه – کشش – سايش – و
خراش در بسته بندي هاي مختلف استفاده مي شود و در ساخت جعبه هاي
شفاف – جواهرات – لوازم آرايش – بطري هاي بادي – جعبه ها و بشکه هاي
براي بسته بندي محصولات غذايي – روغنها- چربي ها – گازوئيل و نوشابه ها
و شامپوها بکارميرود.
2 . ترموستها
8- انتشارات سمت – چ سوم – 1378 –ص 57 - « اصول بسته بندي مواد غذايي » - 5 مير نظامي ضيابري- سيدحسين
پلاستيکهايي هستند که در اثر گرما ذوب و پس از سرد شدن مجدا تحت تاثير
گرما قرار نمي گيرند تا زماني که در دماي بسيار بالا بسوزند اين مواد از آنجاي
که مقاومت خوبي دربرابر روغنها – اکسيداسيون و چربيها دارند و از طرفي بي
بو و شفاف هستند لذا در کليه صنايع – براي بسته بندي کوتاه مدت نظير آب
آشاميدني و در مصارف بهداشتي و دارويي بکار مي روند و همچنيين از انواع
مختلف ترموستها بصورت آستر و لاك جهت پوشش داخلي قوطيهاي بسته
« . بندي مواد غذايي استفاده مي شود
مزايا بسته بندي پلاستيکي
1 . داراي وزن مخصوص کم و قيمت نازلند »
2. از قابليت شکل پذيري بالاي در دستگاههاي اتوماتيک بسته بندي
برخوردارند
3. آنها در برابر تعداد زيادي از کالا هاي بسته بندي شده که خاصيت
اسيدي و يا قليايي دارند مقاومند.
4. پلاستيکها به انرژي کمتري در توليد و شکل دهي نسبت به قوطي فلزي
و بطري شيشه اي نياز دارند.
5. با اضافه نمودن افزوني هاي مجاز ميتوان خصوصيات پلاستيک را بهبود
«. بخشيد
پايداري شيميايي بالايي دارند . » .6
7. محدويت کمتري در احتمال نشت و اثر مايعات وجود دارد.
8. سرعت توليد بالا داردند.
9. قابليت بازيافت و استفاده مجدد جزء در موارد خاص دارند.
«. 10 . قابليت چاپ ، تزئين و جلوه بسيار مطلوبي داردند
معايب بسته بندي پلاستيکي
قابليت برگشت پلاستيکها به محيط زيست بسيار بطئي و کند است و » .1
تجزيه آن مشکل در نتيجه چرخه طبيعت را برهم مي زند.
خورشيد حساسند و مشکلاتي از ( UV ) 2. اکثر پلاستيکها به اشعه
قبيل شکنندگي يا بروز بيماريها را موجب مي شوند.
3. عموما از پلاستکها در دماي بالا نمي توان استفاده نمود.
4. مواد افزودني مانند پلاستيسا يزرو …. به منظور افزايش قابليتهاي نظير
انعطاف بيشتر و مقاومت در برابر اشعه ماوراء بنفش غالبا مشکلاتي در
«. بازيافت بوجود مي آورد
از معايب مهم پلاستيک اين است که بعنوان ماده کمک کننده در » .5
کارخانه استفاده و در هنگام تماس با مواد غذايي به مواد غذايي منتقل مي
6«. شود
انتشارات سمت – چ سوم – 1378 –ص 108 - « اصول بسته بندي مواد غذايي » - مير نظامي ضيابري- سيدحسين 􀃓
د ) بسته بندي کاغذي و مقوايي
بسياري از محصولاتي که از فيبر هاي سلولزي ساخته ( Paper ) کاغذ »
«. شده اند اطلاق ميگردد
مهم ترين ماده اوليه براي تهيه کاغذ يا گياهان يکساله است و براي تهيه »
خمير کاغذ از کاج – صنوبر – کاج آمريکايي و مواد ديگري مانند کاه گندم
– پنبه – کتان و کاغذ باطله – الياف – تفاله – نيشکر بعنوان مواد اوليه
«. استفاده مي شود
انواع بسته بندي کاغذي از نظر شکل
( Monarch ) الف ) پاکتها
که بر اساس ابعاد – اشکال – نوع – کاغذ – تعداد لايه ……به انواع بسيار
متنوعي تقسيم مي شود مثل پاکت دارو- پاکت کاتالوگ – پاکت پول
( Aag & Sacks ) ب) کيفها و ساکها يا کيسه ها
انواع بسته بندي کاغذي با توجه به تعداد لايه هاي تشکيل دهنده
1. بسته هاي يک لايه نظير پاکت نامه
2. بسته هاي چند لايه نظير پاکت سيمان
مزاياي بسته بندي کاغذي و مقوايي
کاغذ از انعطاف پذيري خوبي برخوردار است . » .1
2. قابليت شکل و چاپ پذيري خوبي را دارد.
3. در مقابل پاره شدن ، کشش و فشار مقاوم و محکم است.
« . 4. کاغذ قابل بازيافت بوده و در محيط سريعا تجزيه مي شود
داراي قابليت چاپ و رنگ براي تبليغات مي باشد لذا فروش را بالا مي » .5
برد
6. در هنگام تهيه کاغذ و مواد اوليه اين بسته ها را مي توان بصورت مقاوم
به رطوبت . تهيه نمود.
7. قابليت بسته بندي اقلام بهداشتي نظير دستمال کاغذي را دارد.
8. مواد اوليه کاغذ ارزان بوده و از منابع طبيعي تهيه مي شود
9. به منظور تهويه بسته هاي کاغذي و مقوايي با توجه به نوع محصول مي
توان به راحتي سوراخي تهيه نمود.
10 . بسته هاي کاغذي و مقوايي تا حد زيادي در مقابل افزايش و يا کاهش
دما محصولات را محافظت مينمايد.
11 . به ابعاد و اشکال مختلف و به تبعيت از شکل محصول ، طريقه عمل و
……مي توان آنها را طراحي نمود
12 . در صورت تکانها و حرکات ناشي از حمل ونقل مانع از آسيب رسيدن به
محصول مي شوند و در صورت برخورد محصول با بدنه بسته دچار خسارت
نمي شوند.
معايب بسته بندي کاغذي و مقوايي
کاغذ در مقابل نفوذ رطوبت مقاومت خوبي ندارند. » .1
2. نفوذ گاز يا روغن از کاغذ امکان پذير است.
3. کاغذ از قابليت دوخت خوبي برخوردار نيست .
4. کاغذ قابليت اشتغال بالايي داشته و به زودي آتش گرفته و آنرا منتقل
مي نمايد.
5. در بسته بندي جامدات استفاده مي شود و به منظور بسته بندي مواد
فرار و مايعات بايد آنها را با پوششهاي فلزي و پلاستيکي که مستلزم هزينه
است پوشاند.
6. در صورت استفاده از چسبهاي ضعيف و غير مقاوم گرد و غبار ، رطوبت
هوا بر روي محيطهاي محلهاي اتصال اثر گذاشته و آنها را سست ميکند .
اين نقطه ضعف در محصولات سنگين به ويژه در پايين بسته که محل اثر
«. وزن محصول است بسيار ديده مي شود
طبقه بندي بسته بندي
بسته بندي اوليه ( مصرفي ) : بدون واسطه اي محتوا را در خود جاي » .1
دهد .
2. بسته بندي ثانويه : بسته بندي است که هنگام استفاده کالا درو انداخته
ميشود.
3. بسته بندي ثالثيه ( حمل ونقل ) : براي نگهداري ، شناسايي و حمل کالا
7«. استفاده مي شود
نقش و جايگاه طراحي در بسته بندي
بسته بندي شامل ظروف .برچسب و دفترچه راهنماي داخل بسته بندي »
است و اثر طراحي يک بسته بندي همواره متاثر از نيازمنديهاي جامعه
است علاوه بر آن طراحي نيز خود نقش بسيار مؤثري در کليه تقاضاها و نيازها
« . ي مورد درخواست در بسته بندي ،را داراست
لذا طراحي علاوه بر افزايش فروش سبب سلامت کالا و بالا رفتن کليه
قابليتهاي موردنياز مي شود و همواره بر اساس خصوصيات و ويژگيها ي کالا و
ساير عوامل انجام مي پذيرد . از آنجا که ظاهر هر بسته نشانگر نگرش سازنده
ترجمه بهمن فروزنده – انتشارات آتروپات – چاپ چهارم – 1381 –ص 363 - « اصول بازاريابي » - - کاتلر – فليپ 􀃔
نسبت به توليد کالايش مي باشد پس ظاهر ، اولين و قويترين تاثير اين نگرش
را در بيننده خود باعث مي شود.
يک طراح زبر دست علاوه بر جذابيت طرح بسته بندي بايد عواملي از قبيل
فرهنگ اجتماعي ، اروگونومي، سن و سال خريدار، سلامت روحي وجسمي ،
سليقه و اخلاق ، محل فروش و نگهداري ، چگونگي و کيفيت محصول و از همه
مهمتر درآمد مصرف کنند گان را در انتخاب شکل و رنگ بسته در نظر بگيرد و
همچنين طراح يک بسته بايستي با در نظر گرفتن بازار هدف ، طراحي را انجام
داهد ضمن اينکه سليقه مصرف کننده آن منطقه يا حومه را مد نظر دارد بايد
براي ورود به بازار هاي مختلف شکل مورد نظر فروشنده ( سوپر مارکت خاص )
«. را نيز در بسته بندي لحاظ نمايد
در طراحي بسته بايد از رنگها و تصاويري که نوشته هاي تبليغاتي که با »
فرهنگ بومي آن بازار مطابقت دارد استفاده نمود. مثلا در اروپا از رنگ سبز
هاي تيره در اکثر کشورهاي اروپايي مورد علاقه نمي باشد و در ايران از قهوه
اي براق – مشکي مات – قرمز مات مورد تنفر است و در سوئيس رنگ زرد
« يعني لوازم آرايشي و زرد تخم مرغي نشانه مرگ است
از طرفي انتخاب نام مناسب نيز کمتر از طرح و رنگ بسته بندي نمي باشد »
چرا که نام مناسب بيانگر محتواي بسته بوده و ضمن ايجاد کشش و تاثير
« . رواني در ذهن و خاطر خريدار باقي مي ماند
فاکتور هاي مؤثر در طراحي
1. در نظر گرفتن نوع و خصوصيات محصولات شامل ابعاد ،آحاد ،وزن،
شکل ،اندازه بسته بندي
2. تطبيق خصوصيات و طرح بسته با استانداردهاي حمل و نقل
3. مواد اوليه مورد استفاده با توجه به کيفيت ، نوع ، ضمانت ، محل کاربرد
آنها ، ضد آب بودن و خواص فيزيکي يا شيميايي
4. نوع و نحوه چيدمان
5. زيبايي تبليغات و ظاهر آراسته براي جلب نظر مشتري
« 6. زمان لازم براي بسته بندي ويا مونتاژ بسته
ارزيابي اقتصادي و هزينه بسته بندي » .7
8. نظر عاملين فروش و مشتريان در مورد ابعاد، نوع ظروف و روشهاي باز و
بسته کردن آنها
9. پيش بيني امکان بازيافت و استفاده مجدد
10 . استفاده از بسته بندي يکسان براي طبقه اي از کالاها
11 . رعايت قوانين و استاندارد هاي ملي و بين المللي کشورهاي وارد کننده
12 . پيش بيني و تمهيدات لازم در برابر سرقت محتويات بسته
13 . نحوه و سيستم انبارداري
« 14 . اطلاعات روي بسته ،محل آنها ، برچسب و يا چاپ
هر يک از اقسام بسته بندي داراي هزينه خاصي هستند و از نظر » .15
استحکام ، زيبايي ، جذابيت و تناسب با محصول داراي مزيتهاي هستند که
توليد کننده براي تحقق هدفهاي سازمان بايد تعادلي بهينه بين اين عوامل
ايجاد کند. و در طراحي بايد اهداف تدافعي شامل محافظت از محصول و
مصرف کننده در مقابل خطرات و آسيب ديدگي در نظر گرفته شود و
همچنين اهداف تهاجمي در بسته بندي که کمک به فروش محصول مورد
«. توجه واقع مي شود مورد توجه قرار گيرد
مديريت بسته بندي
از آنجا که مديريت بسته بندي يکي از پر تقاضا ترين مشاغل بازاريابي در »
کشورهاي پيشرفته جهان محسوب ميشود . پس مديريت بسته بندي بايد از
تخصص خاصي برخوردار باشد، وي بايد از علم بسته بندي آگاهي کامل داشته
و دوره هاي خاصي را در اين زمينه ديده باشد هر چند که در ايران و در
سيستمهاي آموزشي جايگاهي براي آموزش بسته بندي ديده نشده است ولي
در آمريکا و اروپا آموزش مديريت بسته بندي از سال 1965 شکل گرفته
« . است
و هدف مديريت صنعت بسته بندي آن است که بسته را بصورت جزئي متمرکز
در کل سيستم عملياتي شرکتها جا دهد و با توجه به تاثير بسته بندي در
فروش يا هزينه و زبان يک مؤسسه توليدي تصميم گيري در اين مورد بايد به
مديريت مستقل بسته بندي واگذار شود. چرا که واحد هاي خريد و توليد
بيشتر به هزينه و سود و بودجه توجه دارند ودر صورتي که بسته بندي به سود
آوري از طريق توجه به مصرف کنند گان آينده کالا، مي انديشد.
وظايف تخصصي مديريت بسته بندي را به شرح ذيل مي توان تعريف نمود :
1. آموزش پرسنل توليدي و آگاهي به آنان در خصوص مزاياي بسته بندي
مناسب
2. بررسي ماشين آلات بسته بندي جديد و ماشين آلات موجود توسط
گروه مهندسي بسته بندي
3. بررسي بسته بنديهاي جديد و مقرون به صرفه و اقتصادي توسط گروه
تکنيکي بسته بندي
4. بررسي طرحها ي جديد بسته بندي و بکار گيري رنگها مناسب روي
بسته بندي توسط گروه طراحي بسته بندي
5. ايجاد هماهنگي بين کليه واحداهاي ذيربط
6. تعيين بودجه بسته بندي براي محصولات جديد
7. اخذ سفارش از واحد فروش و تامين تقاضاي درخواستي
8. بررسي وضعيت بازيافت ضايعات بسته بندي
9. توجه به مقررات و استانداردهاي مورد نياز براي بسته بندي محصول

منابع :
----------------------

----------------------

کلمات کليدي :
----------------------

----------------------

نام ثبت کننده مقاله : محسن سلیمانی

اين مقاله 441 بار مطالعه شده است

از تاريخ 3 آبان 1389 تعداد 1865113 مقاله از اين وبسايت به صورت فايل PDF دانلود شده است

تذکر :
در صورتی که این مقاله از دیدگاه شما کامل نیست میتوانید جهت ارتقاء وبسایت مقاله های مرتبط را بصورت رایگان درج نمایید.

URL