مقايسه روشهاي مختلف استخراج روغن از کبد کوسه ماهي و ماهي در آنها D و A کيلکا و مقدار ويتامينهاي

لينک کوتاه اين مقاله :
http://www.niazemarkazi.com/article/pdf/10011473.html

157

مقايسه روشهاي مختلف استخراج روغن از کبد کوسه ماهي و ماهي در آنها D و A کيلکا و مقدار ويتامينهاي

50 / تابستان 1383 -59 / دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد/ دوره ششم، شماره 2
* استاديار دانشکده داروسازي - دانشگاه علوم پزشکي مازندران: ساري - بخش 8 خيابان سلمان فارسي - دانشکده داروسازي،
0151 ، (مؤلف مسئول). ** فوق ليسانس شيمي - دانشگاه مازندران. - تلفن: 3259802
*** استاديار دانشکده داروسازي - دانشگاه علوم پزشکي مازندران. †دکتراي داروسازي - دانشکده داروسازي ساري.
50
مقايسه روشهاي مختلف استخراج روغن از کبد کوسه ماهي و ماهي
در آنها D و A کيلکا و مقدار ويتامينهاي
دکتر سهيلا هنرى*، مهندس محمود معمورى**، دکتر جعفر اکبرى***، دکتر رضا عنايتىفرد***،
مهناز حيدرى†
مقدمه:
در درمان (Cod liver oil) CLO استفاده از
ناراحتيهاي استخوان و روماتيسم از مدت ها قبل مرسوم
بود. تقريباً در سال 1950 محققان به وجود اسيدهاي چرب
ودکوزاهگزانوئيک (EPA) ضروري ايکوزاپنتانوئيک اسيد
(ω) که جزء اسيدهاي چرب ضروري امگا (DHA) اسيد
محسوب ميشوند، در روغن کبد و روغن ماهي پي
چکيده:
در شب A ميباشند. ويتامين D و A زمينه وهدف: روغن ماهي و کبد کوسه ماهي منابع غني از ويتامينهاي
در جذب کلسيم و D کوري، تقويت سيستم ايمني، رشد استخواني و رشد سلول هاي بدن ضروري بوده و ويتامين
فسفر دخالت دارد و براي رشد استخوان ها لازم است. روغن ماهي و کبد کوسه ماهي حاوي اسيدهاي چرب
ضروري ايکوزاپنتانوئيک اسيد و دکوزاهگزانوئيک اسيد بوده که در کاهش بروز بيماري هاي قلبي - عروقي
تأثير بسزائي دارد. اين پژوهش با هدف بررسي روش هاي مختلف استخراج و ميزان روغن کبد کوسه ماهي و
در آنها، براي استفاده بهينه از منابع زيستي موجود در کشور D و A ماهي کيلکا و نيز تعيين مقدار ويتامينهاي
طراحي گرديد.
روش مطالعه: روغن از کبد کوسه ماهي و ماهي کيلکا با استفاده از روش هاي مکانيکي، هضم قليايي، استخراج
در روغن حاصله با استفاده از روشهاي مدون D و A استخراج شد. ويتامين هاي Bligh & Dyer با حلال و روش
تعيين مقدار گرديد.
ميباشد. Bligh & Dyer نتايج: نتايج نشان داد از بين روشهاي انجام شده، بيشترين بازده روغن متعلق به روش
در روش D و A 6% در نمونه ماهي کيلکا) و نيز ميزان ويتامين هاي / %45/3 در نمونه کبد کوسه ماهي و 63 )
مذکور نسبت به ساير روشهاي انجام گرفته بالاتر ميباشد. اين مقدار براي استفاده در مورد ماهي کيلکا به علت
ميزان کم روغن در آن مناسب نمي باشد.
نتيجه گيري: با توجه به يافتههاي اين تحقيق مشخص گرديد، روغن کبد کوسه ماهي داراي مقادير مناسبي از
بوده که استخراج آن از کبد کوسه ماهي به منظور استفاده در فرمولاسيون فرآوردههاي D و A ويتامين هاي
دارويي مورد نظر سودمند ميباشد.
کوسه ماهي، ماهي کيلکا. ،D ويتامين ،A واژههاي کليدي: روغن ماهي، ويتامين
در کبد کوسه و ماهي کيلکا D و A ميزان ويتامين
55
بردند ( 1). اسيدهاي چرب مذکور با ايجاد
آراشيدونيک اسيد قادر به اعمال اثرات ضد التهابي،
ضد تجمع پلاکتي و وازوديلاتاسيون عروق خوني
سبب ω ميباشند ( 5). از طرفي اسيدهاي چرب 3
کاهش تريگليسريدهاي بدن از طريق کاهش نشر
پلاسما HDL در کبد و افزايش سطح VLDL
ميگردند ( 13،9 ). روغن ماهي همچنين ممکن است
در درمان درماتيت هاي غيرتيپيک، پسوريازيس،
روماتوئيد آرتريت بسيار مؤثر باشد. اثرات جانبي
مصرف زياد روغن ماهي به صورت چاقي، کاهش
تعداد پلاکت، افزايش زمان خونريزي و مسموميت
D و A ناشي از هايپرويتامينوز با ويتامين هاي
ميتواند بروز کند ( 11 ). کمبود ويتامين از رايجترين
انواع سوء جذب محسوب ميشود. يک منبع غني
کبد ماهي هاي غضروفي از جمله D و A از ويتامين
کوسه ماهيها ميباشد ( 12 ). نقشهاي اساسي
در بدن، علاوه بر ساخت رنگدانههاي A ويتامين
بينائي و در نتيجه جلوگيري از شب کوري بوسيلۀ رشد
طبيعي بيشتر سلول هاي بدن به ويژه رشد و تکثير
طبيعي انواع مختلف سلول هاي اپيتليال ميباشد.
تمايل به شاخي و کراتينيزه A در فقدان ويتامين
شدن سلول هاي اپيتليال افزايش مييابد. تظاهرات کمبود
در بدن بصورت پوسته پوسته شدن پوست و A ويتامين
گاهي آکنه، نارسائي رشد حيوانات جوان از جمله
توقف رشد اسکلتي، ناتواني در توليد مثل، کراتينيزه
شدن و کدورت قرنيه و عفوني شدن ساختمانهاي
آسيب ديده اپيتليال و کوري بروز مينمايد به همين
ويتامين ضد عفونت ناميده شده ،A دليل ويتامين
.( است ( 7،4
و رابطه آن با D از گذشته کمبود ويتامين
بيماري راشيتيسم مورد توجه پزشکان بوده و براي
درمان اين عارضه دو روش متفاوت، مصرف روغن
کبد ماهي و استفاده از نور آفتاب توصيه ميگرديده
براي تشکيل استخوان طبيعي D است. ويتامين
لازم است و جذب کلسيم و فسفر را از رودهها آسان
نموده و قرار گرفتن کلسيم در بافت استخوان در
در استحکام، D نتيجۀ عمل اين ويتامين ميباشد. ويتامين
دوام و شکل گيري استخوان ها و دندان ها نقش
مهمي را ايفا ميکند. نشان داده شده که بين وقوع
سرطان کولون با ميزان جذب کلسيم رابطه
معکوس وجود دارد. به طوري که يون کلسيم در لومن
روده با چربيها و اسيدهاي صفراوي باند شده و
صابون هاي کلسيمي را ايجاد ميکند که
اپيتليوم روده را از مواد توکسيک نسبتاً قوي
محافظت ميکند و اينکه احتمالاً کلسيم در تنظيم
پروليفراسيون و تمايز سلول هاي روده مؤثر
است ( 10،6 ). در بنادر جنوب کشور ما يکي از
موارد غير مصرفي که در نتيجه صيد کوسه
ماهي حاصل ميشود کبد کوسه ماهي ميباشد.
در بعضي از کشورها استخراج روغن کبد ماهي از
برخي از انواع کوسه ماهي، بدليل غني بودن آن از
و اسيدهاي چرب غير اشباع از D و A ويتامين هاي
اهميت بالائي برخوردار است. از طرف ديگر گاهي
روغن ماهي به عنوان يک محصول فرعي در هنگام
توليد پودر ماهي به دست ميآيد. از ماهيهايي که به
طور عمده در شمال کشور براي تهيه پودر ماهي
استفاده ميگردد ماهي کيلکا ميباشد و روغن ماهي
کيلکا، ماده جانبي اين فرآيند محسوب ميگردد. در
اين تحقيق انتخاب هر دو نمونه مذکور، با
توجه به اهميت مصرف روغن ماهي و به منظور
استفاده بهينه از منابع طبيعي در دسترس، مد نظر قرار
گرفته است.
دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد/ دوره ششم، شماره 2/ تابستان 1383
54
مواد و روشها:
مواد و دستگاهها:
اتانول، ايزوپروپيل الکل، پتاس،
دي اتيل اتر، متانول ( 1)، کلروفورم سديم
(Merck, Germany) ( سولفادکاهيدرات، متانول ( 2
Carcharhinus macloti کبد کوسه ماهي
Clupeonolla grimi ماهي کيلکا
D3 Roch, Switzerland استاندارد ويتامين
Hettich, Zentrifugen سانتريفوژ
D-7200
Spectronic  Grnesys اسپکتروفتومتر 2
USA
Heidolph, Germany روتاري مجهز به پمپ خلاء
با ستون HPLC دستگاه
250*4.6 mm،Vydac،silica
HPLC Waters 2487 USA
روش کار:
تهيه نمونه: ماهي کيلکا، از بازارهاي محلي در فصل
بهار و کبد کوسه ماهي از بنادر جنوب در فصل
پائيز تهيه شد و انتقال آنها به آزمايشگاه بصورت يخ
زده صورت گرفت. سپس هر دو نمونه در فريزر منجمد
و نگهداري شد. مقدار نمونه مورد نياز براي هر
آزمايش، بعد از رسيدن به دماي محيط بوسيله
آسياب برقي خرد گرديد. لازم به ذکر است جهت
آماده سازي نمونه، بايد کيسه صفرا از کبد جدا
مي گرديد.
روشهاي مورد استفاده:
-1 استفاده از سيستم مکانيکي: 100 گرم از نمونه با
250 ، به ml آسياب برقي کاملاً خرد شده و به يک بشر
50 آب انتقال يافت و به مدت 2 ساعت داخل ml همراه
60 پخته شد. سپس نمونه به –70°C بن ماري در حرارت
يک کيسه پارچهاي انتقال يافت و با فشار مکانيکي و با
استفاده از آب ميوهگيري دستي عصاره گيري شد.
عصاره بدست آمده با قيف بوخنر حاوي کاغذ صافي با
مکش صاف شد. جداسازي فاز مائي از روغن با استفاده
– 3000 به مدت 20 rpm از دستگاه سانتريفوژ با سرعت
15 دقيقه صورت گرفت و حجم روغن در پايان بر حسب
.( ميلي ليتر گزارش شد ( 8
-2 روش هضم قليايي: 100 گرم از نمونه مورد نظر
همانند روش قبل کاملاً خرد گرديد و به يک بشر
50 آب انتقال يافت و به مدت 30 ml 250 ، به همراه ml
60 قرار گرفت. –70°C دقيقه داخل بن ماري با حرارت
1 درصد وزن ماهي، قليايي قوي (سود) با غلظت – سپس 2
در محدوده pH 1 درصد اضافه گرديد. به طوري که
8-9 حفظ گردد. در طي فرآيند عمليات هم زدن بدون
وقفه، براي هضم کامل نمونه صورت گرفت. بعد از مدت
40 دقيقه نمونه به يک کپسول پارچهاي انتقال يافت و
.( همانند روش قبل عمل گرديد ( 8
-3 روش استخراج با حلال ايزوپروپيل الکل: 100 گرم
نمونه با آسياب برقي کاملاً خرد شده و به يک بشر
60 ايزوپروپيل الکل به يک بشر 250 ميليليتري انتقال ml
يافت. حجم حلال به گونهاي استفاده شد که نمونه را به
خوبي مرطوب نموده و کمي بالاي نمونه قرار گيرد. براي
جلوگيري از تبخير حلال، درب بشر با استفاده از فويل
آلومينيومي مسدود گرديد. بشر در بن ماري در دماي
20 دقيقه با تکانهاي مکرر – 60 به مدت 30 –70°C
حرارت داده شد. نمونه سپس در کيسه پارچهاي با فشار
آب ميوهگيري دستي عصاره گيري شد و بوسيله قيف
بوخنر حاوي صافي با مکش صاف گرديد. عمليات فوق
بر روي تفاله ماهي با 50 ميلي ليتر ايزوپروپيل الکل تکرار
در کبد کوسه و ماهي کيلکا D و A ميزان ويتامين
55
شد. حاصل صاف شده با مواد جاذب الرطوبه ( 3 گرم
سولفات سديم) آب گيري و سپس با قيف شيشهاي
حاوي کاغذ صافي، صاف گرديد. سپس حلال آن با
کمک دستگاه روتاري مجهز به پمپ خلاء تحت حرارت
40° تبخير گرديد و حجم روغن بدست آمده در پايان C
.( اندازهگيري شد ( 8
100 گرم از نمونه با استفاده از Bligh & Dyer -4 روش
10 کلروفرم و ml آسياب برقي کاملاً خرد گرديد و با
200 متانول ( 1) به يک بشر 500 ميليليتري انتقال ml
2 دقيقه بخوبي مخلوط گرديد، به مخلوط – يافت و براي 4
100 کلروفرم اضافه و حدود 30 ثانيه مخلوط شد. ml
100 آب مقطر به آن افزوده و اختلاط تا 30 ml سپس
ثانيه ديگر صورت گرفت. سپس با قيف بوخنر حاوي
کاغذ صافي با مکش صاف گرديد. حاصل صافي به يک
دکانتور 500 ميلي ليتري انتقال يافت. جدا سازي بعد از
جدا شدن کامل دو فاز از يکديگر صورت گرفت. لايه
بالائي حاوي آب و متانول و لايه زيرين حاوي کلروفرم
150 ميباشد و حاوي ml بوده که حجم کلروفرم حداقل
چربي خالص شده است. لايه کلروفرمي به بالن تهگرد
250 انتقال يافت و با استفاده از روتاري در دماي ml
30 تحت خلاء، حلال آن تبخير گرديد و مقدار آن بر °C
.( حسب ميلي ليتر گزارش شد ( 3
:A روش تعيين مقدار ويتامين
مقداري از نمونه به صورتي که وزن روغن کمتر
0 رتينول / از يک گرم نبوده و نمونه يک گرمي حداقل 15
0/3 روغن g 0/5 روغن کبد کوسه ماهي و g) . داشته باشد
ماهي کيلکا) به دقت وزن شد و به يک بالن ته گرد تيره
10 آب مقطر انتقال يافت و ml 100 ميلي ليتري به همراه
30 ml براي مدت 10 دقيقه رفلاکس گرديد در مرحله بعد
9 به آن اضافه گرديد و / 3 محلول پتاس 10 ml الکل ° 96 و
مرحله رفلاکس تا 30 دقيقه ديگر ادامه يافت. بعد از سرد
250 ml 30 آب مقطر به دکانتور ml شدن محلول به همراه
4 پودر نرم سديم سولفا دکاهيدرات و g تيره انتقال يافت و
150 دي اتيل اتر به آن اضافه گرديد و اختلاط آن به ml
آرامي به مدت 2 دقيقه انجام شد تا از ايجاد امولسيون
جلوگيري شود. بعد از اينکه محلول به دو فاز تقسيم شد
فاز مائي از فاز اتري جدا گرديد و به دکانتور ديگر انتقال
يافت. عمل استخراج از فاز مائي دوبار ديگر و هر بار با
25 اتر انجام گرفت و عصاره اتري به دکانتور اول انتقال ml
50ml يافت. در مرحله بعد شستشوي عصاره اتري هر بار با
آب مقطر انجام گرفت تا جائيکه فاز مائي جدا شده با
افزودن معرف فنل فتالئين تغيير رنگ نداده و قليايي نباشد.
براي جلوگيري از ايجاد امولسيون ، در مرحله اول شستشو
اختلاط بايد به آرامي صورت گيرد. سپس عصاره اتري به
بالن 250 ميليليتري تيره انتقال يافت و با اتر به حجم
رسانده شد. در مرحله بعد نمونه با استفاده از حرارت تا
3 تغليظ گرديد. سپس به بالن ژوژه 100 ml حجم
ميليليتري انتقال يافت و باقيمانده اتر تحت جريان بسيار
برطرف گرديد و در مقدار کافي N آرام گاز 2
ايزوپروپيل الکل حل گرديد به طوري که غلظت ويتامين
3 ميکروگرم در ميلي ليتر برسد و با جذب – به 5 A
0 قرار گيرد. /5–0/ در 325 نانومتر در محدودۀ 8 A ويتامين
لازم به ذکر است جذب نمونه روغن کبد کوسه
Bligh & ماهي و نمونه روغن کيلکا حاصل از روش
25 ايزوپروپيل الکل و نمونه کيلکا حاصل ml در Dyer
25 ايزوپروپيل الکل نهايي در ml از روش حلال در
سر طول موج 310 و 325 و 334 نانومتر خوانده شد.
از ايزوپروپيل الکل به عنوان نمونه بلانک استفاده
از رابطه زير A گرديد. براي محاسبه ميزان ويتامين
استفاده ميگردد.
A عرض سل بر حسب = مقدار ويتامين – L
غلظت نمونه برحسب گرم در 100 ميلي ليتر – C
ايزوپروپيل نهائي (g/100ml)
LC
A 0 .549 325
دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد/ دوره ششم، شماره 2/ تابستان 1383
54
چنانچه جذب نمونه در 325 نانومتر بين و
استفاده A نباشد از رابطه زير در تعيين مقدار ويتامين
ميگردد.
که از رابطه زير A جذب تصحيح شده ويتامين = [A325]
بدست ميآيد.
برابر با A در ضمن هر يک واحد بينالمللي ويتامين
.( ميباشد ( 13 A 0/3 ميکروگرم ويتامين
:D تعيين مقدار ويتامين
HPLC از روش D براي تعيين مقدار ويتامين 3
استفاده گرديد.
براي انجام D آماده سازي استاندارد ويتامين 3
:HPLC
با درصد D 8/5 ميليگرم از استاندارد ويتامين 3
9 درصد (بر اساس مقدار قيد شده بر روي / خلوص 8
بر چسب ظرف) با ترازوي آناليتيک به دقت وزن شد
و در يک بالن ژوژه 25 ميليليتري با اتانول ( 2) به
2 از اين ml حجم رسانده شد. در مرحله بعد
افزوده شده و (HPLC) 18 اتانول ml محلول به
0/03392 حاصل mg/ml محلول استاندارد با غلظت
.( گرديد ( 3
آماده سازي نمونه:
1 نمونه روغن مورد نظر در يک بالن ژوژه ml
100 با اتانول ( 2) به حجم رسانده شد و سپس به ml
10 آن به بالن ml خوب تکان داده و Vortex کمک
به (HPLC) ژوژه 25 ميليليتري انتقال يافت و با اتانول
حجم رسانده شد براي اختلاط بهتر نمونه مجدداً از
به مدت 10 دقيقه استفاده گرديد و نمونه Vortex دستگاه
.( با ضريب رقت 250 تهيه شد ( 3
با مشخصات سرعت HPLC با استفاده از سيستم
جريان فاز متحرک: 2 ميلي ليتر در دقيقه، رد ياب ماوراء
0/ بنفش با طول موج 265 نانومتر، سرعت کاغذ ثبات: 5
سانتيمتر در دقيقه، حجم تزريق: 100 ميکرو ليتر، فاز
آناليز انجام گرفت. (HPLC) متحرک: متانول
:D محاسبه ميزان ويتامين 3
بر حسب ميليگرم در D براي محاسبه ميزان ويتامين 3
يک ميليليتر از نمونه روغن از فرمول زير استفاده گرديد.
ميانگين :Ast ، نمونه مورد آزمايش Area ميانگين :Au
حجم برداشتي از نمونه، :V ، نمونه استاندارد Area
غلظت استاندارد، 250 : ضريب رقت نمونه. :CsT
جدول شماره 1: ميانگين نتايج به دست آمده از روش هاي مختلف استخراج بر حسب ميلي ليتر
روش استخراج
نمونه
Bilgh & Dyer روش مکانيکي هضم قليايي استخراج با حلال
45/3 ±3/05 10/1±0/53 22/06 ± 0/9 * 20/53±1/ کبد کوسه ماهي 28
6/63 ±0/51 3/9 ±0/2 4/46 ±0/30* 3/2 ±0/ ماهي کيلکا * 25
داده ها به صورت ميانگين ± انحراف معيار مي باشد.
* -روغن ماهي استخراج شده شفاف نبوده و همراه ذراتي از ماهي خرد شده مي باش . د
0.97
325 A
1.03
325 A
LC
A
VitA(mg) = 0.549 325
325 325 310 334 [A ] = 6.85A − 20555A − 4.260A
VitD mg ml
V
C T
A t
A s
s
u 250 / 3 × × =
در کبد کوسه و ماهي کيلکا D و A ميزان ويتامين
55
0/02 ايزوپروپيل از روغن کبد g/ml با غلظت A جدول شماره 2: ميانگين جذب ويتامين
* (nm) طول موج
روش استخراج
324 325 310
0/65±0/012 0/784 ±0/0085 0/7±0/015 Bligh & Dyer
0/481±0/011 0/572±0/012 0/514±0/ استخراج با حلال 0072
0/472 ±0/009 0/565 ±0/0062 0/508 ±0/ روش مکانيکي 0053
* مقادير مربوطه ميانگين ± انحراف معيار مي باشند.
معادل با 40 واحد بينالمللي D هر ميکروگرم ويتامين
.( ميباشد ( 14
نتايج:
به منظور کاهش خطاهاي تصادفي و به دست
آوردن جواب صحيحتر، استخراج روغن سه مرتبه
انجام شد و ميانگين نتايج حاصله همراه با انحراف
معيار به عنوان پاسخ قابل قبول محاسبه گرديد
با روش A (جدول شماره 1). ميانگين جذب ويتامين
براي روغن کبد و ماهي کيلکا به ترتيب در USP
جداول شماره هاي 2 و 3 گزارش گرديده است. در
در اين دو روغن D و A نهايت مقادير مربوط به ويتامين
به ترتيب در جداول شماره هاي 4 و 5 مشاهده ميگردد.
بحث:
در مورد استخراج روغن ازکبد کوسه و ماهي
کيلکا ذکر موارد زير لازم به نظر ميرسد: در استخراج
روغن از نمونه کبد، هر چه رنگ کبد روشنتر باشد
ميزان روغن آن بالاتر ميباشد. در استخراج روغن به
روش مکانيکي، بعد از پايان مرحله سانتريفوژ سه فاز
در لوله آزمايش مشاهده ميشود. فاز بالائي حاوي
روغن، در فاز مياني ذرات کبد يا ماهي غني از چربي و
فاز زيرين حاوي آب ميباشد. روغن بدست آمده غير
شفاف بوده و در رنگ قهوهاي مايل به کرم ميباشد.
در روغن ماهي کيلکا Bligh & Dyer 0/007 در روش g/ml با غلظت A جدول شماره 3: ميانگين جذب ويتامين
* (nm) طول موج
روش استخراج
324 325 310
0/395 ± 0/002 0/553 ± 0/015 0/604 ± 0/02 Bligh & Dyer
0/377 ± 0/016 0/518 ± 0/012 0/556 ± 0/ استخراج با حلال 02
* مقادير مربوطه ميانگين ± انحراف معيار مي باشد.
دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد/ دوره ششم، شماره 2/ تابستان 1383
54
0/02 و در روغن ماهي کيلکا ( 2) با غلظت g/ در روغن کبد کوسه ماهي ( 1) با غلظت 100 A جدول شماره 4: ويتامين
بر حسب ميلي گرم و واحد بين المللي Bligh & Dyer 0 در / 0/01 در روش حلالي و 007
A ميزان جذب و مقادير ويتامين
روش استخراج
AA 325 {A 325/103 Vit A (I.U) Vit A (mg) 325}
Bligh & Dyer(1) 71729 21/52 0/76 0/758 0/784
(1) 50328/33 15/10 0/550 0/555 0/ استخراج با حلال 572
(1) 49588 14/88 0/542 0/548 0/ روش مکانيکي 565
Bligh & Dyer(2) 144555 43/37 0/542 0/537 0/553
(2) 89756 26/92 0/504 0/503 0/ استخراج با حلال 518
نسبت جذب 325 به 103 =A325/ جذب استاندارد 103 ={A جذب در طول موج 325 نانومتر { 325 =A325
واحد بين المللي = (I.U)
معايب اين روش عبارتست از:
کند و سخت بودن مرحلۀ صاف کردن: به طوري که
عصاره حاصل از مرحله پرس، به صورت سوپ
يکنواخت و هموژن بوده که با توجه به غليظ بودن و
ناخالصي هاي زياد به سختي و کندي صاف ميگردد.
اين مسئله بويژه در نمونه ماهي کيلکا و کبد تيره کوسه
ماهي مشاهده شد، ناخالصي هاي روغن استخراج شده
حتي با بالا بردن مدت زمان و افزايش سرعت سانتريفوژ
نيز قابل جدا سازي نبود و پائين بودن بازده حاصله
20 % روغن کبد کوسه / %2/96 روغن ماهي کيلکا و 53 )
ماهي) اين مسئله احتمالاً بدين علت بوده که با وجود
تخريب سلول هاي کبدي در اثر حرارت دادن مقداري از
روغن بوسيلۀ بافت پروتئيني کبد نگه داشته شده و آزاد
.( نميگردد ( 11
به منظور هضم و تخريب بهتر بافت نمونه
مورد نظر و سهولت آزاد سازي روغن از سلول ها
از روش هضم قليايي استفاده شد. در روش استخراج
روغن به روش هضم قليايي حاصل استخراج به
صورت روغن شفاف نبوده و شکل سوپ و امولسيوني
را ميدهد که مقدار آن در 100 گرم نمونه کبد
23 و / 5ml کوسه ماهي و ماهي کيلکا به ترتيب
3/5 ميباشد. ml
( 1 روغن کبد کوسه ماهي( 1) و روغن کيلکا( 2 ml در D جدول شماره 5: ميانگيننتايج بدست آمده از تعيين مقدار ويتامين 3
Vit D3 (USP) Vit D3 (mg) *Au Ast روش استخراج
110 0/027463 13678/25±1120/40 4220424 (1)Bligh & Dyer
53/5 0/013362 6275/5 ± 567/2 3984001/5 ( استخراج با حلال( 1
52 0/01293 6262/5 ± 10/5 4098244/5 ( روش مکانيکي( 1
62 0/015517 7960±404 4351680 (2)Bligh & Dyer
به صورت ميانگين± انحراف معيار مي باشند. Au * مقادير
فارماکوپه آمريکا = USP جذب نمونه =Au جذب استاندارد =Ast
در کبد کوسه و ماهي کيلکا D و A ميزان ويتامين
55
در اين روش نيز همانند روش مکانيکي عصاره
حاصل از هضم قليايي بعد از پرس کردن کاملاً غليظ
و به رنگ قهوهاي ميباشد و مشکلاتي که در مرحله
صاف کردن و بعد از مرحله سانتريفوژ در روش
مکانيکي مطرح گرديد. در اين روش نيز صادق است.
در روش استخراج با حلال روغن حاصله تيره
رنگ، متمايل به قرمز و با بوي نافذ ميباشد. صاف کردن
آن آسان بوده و روغن بدست آمده فاقد ناخالصي
%3/ ميباشد. بازده روغن در اين روش نيز مطلوب نيست ( 9
11 % از نمونه کبد کوسه / در مورد نمونه کيلکا و 5
ماهي).
سريع و آسان Bligh & Dyer استخراج به روش
بوده و بازده روغن در اين روش نسبت به ساير
46 % در / 6% در نمونه کيلکا و 4 / روش ها بالاتر ميباشد. ( 9
مورد نمونه کبد کوسه ماهي). روغن استخراج شده
از نمونه کيلکا به رنگ تيره، متمايل به قرمز و با
ويسکوزيته کم ميباشد. در حالي که روغن حاصله از
نمونه کبد کوسه ماهي روشن و به رنگ کرم و داراي
ويسکوزيته بالا ميباشد.
در D و A بررسي نتايج بدست آمده از مقادير ويتامين
روش هاي مختلف استخراج:
در روغن کبد کوسه ماهي از 54 و A محدودۀ ويتامين
67 ميليگرم در هر گرم روغن متغير بوده و با توجه به اينکه
0/3 رتينول μgr هر يک واحد بينالمللي تقريباً معادل با
360 واحد / 160 تا 000 / از 000 A ميباشد. محدودۀ ويتامين
.( بينالمللي به ازاء هر گرم گزارش شده است ( 8
نسبت Bligh & Dyer در روش ،A ميزان ويتامين
به ساير روش ها بالاتر بوده که اين مسئله به فاکتور
در هر يک از روش هاي نامبرده A حلاليت ويتامين
در حلال هاي غير پلار از A بستگي دارد چرا که ويتامين
حلاليت بالاتري برخوردار ميباشد. همچنين وجود
حرارت در طي عمليات استخراج ممکن است سرعت
را بيشتر ميکند. احتمالاً اين A روند تخريب ويتامين
نيز صادق بوده، بدين معنا D موضوع در مورد ويتامين 3
در کلروفرم نسبت به D که حلاليت بالاتر ويتامين
ايزوپروپيل الکل و آب سبب بالاتر بودن آن در روغن
ميباشد. از طرفي Bligh & Dyer استخراج شده به روش
در روش مکانيکي و D احتمالاً مقداري از ويتامين
استخراج با حلال، بدليل استفاده از حرارت از بين
ميرود.
در نمونه روغن کبد D و A تعيين مقدار ويتامين
استخراج شده به روش هضم قليايي نمونه روغن ماهي
کيلکا که از روش هضم قليايي و روش مکانيکي بدست
ميآيد بدليل مشکلات ذکر شده و امکان آسيب رساندن
قابل انجام نبود. HPLC به دستگاه
يکي از روش هاي بسيار مهم که امروزه در
کارخانجات توليد پودر ماهي کاربرد دارد استفاده از
روش مکانيکي است. روغن حاصله در اين روش به
عنوان محصول فرعي اين کارخانجات محسوب ميشود.
محصول اصلي اين روش پودر ماهي است که براي
خوراک مرغداريها استفاده ميگردد. ثابت شده روغن
حاصله در اين روش به علت ويژگي هاي خاص
اسيدهاي چرب آن داراي بوي شديد بوده و آمادگي
کافي براي اکسيد شدن و تشديد بو را دارد. در حال
حاضر از روغن حاصله براي چرب کردن بدنه قايق ها
استفاده شده و در واقع کاربرد صنعتي دارد. در صورت
استفاده از اين روغن براي مصرف خوراکي و دارويي
پروسۀ پالايش آن بايد به سرعت انجام شده و يا بعد از
تهيه شدن تا مرحله پروسۀ پالايش به آن آنتياکسيدان
اضافه شود.
در روش هضم قليايي، افزودن قليا باعث تشکيل
دانشگاه علوم پزشکي شهرکرد/ دوره ششم، شماره 2/ تابستان 1383
54
صابون و تشکيل امولسيون ميشود. بالا بودن دما در اين
که به حرارت بالا D پروسه باعث کاهش مقدار ويتامين
حساس ميباشد را بدنبال خواهد داشت. از طرفي تشکيل
امولسيون نيز سبب مشکلاتي در مرحله صاف کردن
روغن ميشود. در نتيجه بنظر ميرسد استفاده از اين
روش در اين کار تحقيقاتي به دلايل فوق و عدم سرعت
مناسب چندان جايگاهي ندارد.
از روش استخراج با حلال براي تهيه کنسانتره
که (Fish protein concentrate = FPC) پروتئين ماهي
بيشتر مصرف انساني دارد استفاده ميشود. چون پودر فوق
بايستي از نظر طعم و بو تا حد ممکن مناسب باشد در نتيجه
توسط حلال حداکثر روغن موجود در ماهي و مقدار
زيادي بو، طعم و رنگ نامناسب پودر آن استخراج
ميشود. هر چند اين روش ميتواند براي بازيابي روغن از
کبد ماهي مورد استفاده قرار ميگيرد اما وجود پراکسيد و
ناخالصي در حلال هاي باعث تسريع در اکسيداسيون
روغن و کاهش کيفيت آن ميشود و در نتيجه
را نيز به A اکسيداسيون روغن، از دست دادن ويتامين
همراه خواهد داشت. در صورتي که منظور تهيه پودر
ماهي مناسب بدون استفاده از روغن باشد ميتوان اين
روش را مورد استفاده قرار داد.
در واقع روش تغيير Bligh & Dyer روش
يافتهاي از روش استخراج با حلال ميباشد که در اين
روش از سه حلال ، متانول ، کلروفرم و آب با نسبتهاي
مختلف استفاده شده است.
مقدار روغن استخراج شده از کبد کوسه ماهي و
در مقايسه با D و A ماهي کيلکا و مقدار ويتامين هاي
ساير روش هاي بکار رفته بالاتر بوده و در مورد نمونه
کبد کوسه ماهي با توجه به نتايج مذکور با استانداردهاي
موجود در بازار دارويي از جمله روغن کبد کد، از لحاظ
D و A کيفيت ظاهري (رنگ) و مقادير ويتامين هاي
2 ميکروگرم ويتامين / و 125 A 225 ميکروگرم ويتامين )
در هر گرم روغن کبد کد) که در فارماکوپه آمريکا D
ذکر شده قابل مقايسه ميباشد.
طبق مطالب ذکر شده، از بين روش هاي
استخراج انجام شده در اين تحقيق، بهترين روش، روش
ميباشد. در ضمن اين روش آسان بوده، Bligh & Dyer
وقتگير نبوده و مشکلاتي که در مرحله صاف کردن و
استخراج نمونه در روش مکانيکي و هضم قليايي مشاهده
گرديد در اين روش وجود ندارد. بازده روغن در اين
نسبت به ساير روش ها بالاتر ميباشد. از لحاظ ظاهري
رنگ روغن زرد شفاف بوده و مشابه با رنگ روغن ماهي
در فرآوردههاي موجود در بازار ميباشد و نيز از لحاظ
نيز نسبت به ساير روش ها از D و A مقادير ويتامين هاي
ميزان بالاتري برخوردار است اما به نسبت روش ها هزينۀ
بيشتري را در بر دارد.
به هر صورت انتخاب روش استخراج در نهايت
بستگي به عوامل مختلف از جمله: کاربرد بعدي روغن،
وجود تجهيزات لازم، ميزان هزينۀ مصرفي و غيره دارد
که با مشخص کردن اين عوامل ميتوان راجع به بهترين
روش استخراج براي هر يک از محصولات تصميم نهايي
را اتخاذ نمود.
تشکر و قدرداني:
بدينوسيله از مرکز ملي تحقيقات علوم پزشکي کشور
که پشتيباني مالي اين تحقيق را بعهده داشته تقدير و تشکر
ميشود.
Reference:
1. Anon S. 300 years of cod liver oil. J Pharm Hist London, 18:6–7, 1988.
در کبد کوسه و ماهي کيلکا D و A ميزان ويتامين
59
2. Branjome ED.; Henney JE. Official monograph for vit A and D USP 24. In: Branjome
ED. Henney JE. The united states pharmacopoeia. USP (onvention INC). Rockville: USA,
461: 1890, 1891.
3. Charlona T.; King J.; Lennary M. Supercritical fluid extraction and chromatography for
fat-soluble vitamin analysis. J Chromatogr, 936(1): 215–37, 2001.
4. De Souza J.; De olinera A.; Mijasak CK. Changesin the activities of 21–day pregnant
rats due to administration of fish oil by garage. Gen Pharmacol, 29(4): 551-5, 1997.
5. Hellsten G.; Boman K.; Cool S. Effects on fibrinolytic activity of corn oil and a fish oil
preparation enriched with omega-3 poly unsaturated fatty acids in a long-term study. Curr
Med Res Opin, 13: 133–9, 1993.
6. Hivon K.; Hagan S.; Preparation and analysis of some food fat and oils for fatty acid
content by gas–liquid chromatography. J Am Oil Chemists Society, 12: 362–3, 1964.
7. Hole S.; Hole M.; Taylor A. Methods of extraction composition and stability of vitamin
A and other components in dog fish liver oil. J Food Chemistry, 55(3): 215–20, 1996.
8. Hole S.; Hole M.; Taylor KD. Method of extraction composition and stability of
vitamin A and other components in dog fish (aqualus acanthias) liver oil. Food Chemistry,
55(3): 215–20, 1990.
9. Nardini M.; D’Aquino M.; Gentili V.; Di Felice M. Dietary fish oil enhances plasma
and LDL oxidation modification in rats. J Nutr Biochemistry, 69: 474–80, 1995.
10 . Orada M.; Furukawa H.; Majima T.; Miyazawa T. Fish oil diet affects an oxidative
senescence of red blood cells linked to degeneration of spleen cells in mice. Biochemi
Biophys Acta, 1487(1): 1-4, 2000.
11 . Saders T.; Naismith D.; Cod liver oil platelet fatty acids and bleeding time. Lancet 1:
1189, 1980.
12 . Schmidt NS. Der Genalt der Knorpel fish an anti-rachiteschem vitamin. Physiol Chem,
189: 238, 1930.
13 . Suzakawa M.; Abbey M.; Clifton PN.; Nestel P.; Enhanced capacity of ω–3 fatty acid
enriched mocrophages to oxidize low density lipoprotein mechanisms and effects of
antioxidant vitamin. Atherosclerosis, 124(2): 157-69, 1996.

منابع :
----------------------

----------------------

کلمات کليدي :
----------------------

----------------------

نام ثبت کننده مقاله : محسن سلیمانی

اين مقاله 183 بار مطالعه شده است

از تاريخ 3 آبان 1389 تعداد 1865113 مقاله از اين وبسايت به صورت فايل PDF دانلود شده است

تذکر :
در صورتی که این مقاله از دیدگاه شما کامل نیست میتوانید جهت ارتقاء وبسایت مقاله های مرتبط را بصورت رایگان درج نمایید.

URL